شيخ الاسلام عبد اللّه انصارى هروى آن را در هرات ترتيب بسيار منظم فنى داد ، و منازل سير و سلوك صوفى را در ده درجه تقسيم كرد ، و هر درجه ده مقام داشت ، كه تمام منازل آن به صد ميرسيد ، « 1 » كه كتاب صد ميدان انصارى به زبان درى شارح آنست . اما در دو قرن اول اسلامى طايفهء صوفيان با برخى از مبادى عقيدوى و اخلاقى در جوامع مسلمانان بحيث زاهدان و پارسايان ممتاز زندگى ميكردند ، كه همان مبادى را صوفيان خراسان هم داشته‌اند ، و ما به اجمال از ان صحبت ميكنيم . صوفيان قديم در سير و سلوك خود مقامات و احوال داشتند ، و مقام عبارت بود ، از جايگاهى كه بنده در راه انقطاع به خدا در ان واقع مىشد ، از قبيل عبادات و مجاهدات و رياضات ، و ابو بكر محمد بن موسى واسطى فرغانى ( متوفى در مرو بعد از 320 ه ) كه از مشاهير صوفيان خراسانست گفته بود : كه مقامات عبارت از توبه و ورع و زهد و فقر و صبر و رضا و توكل و غير ذلك است . اما حال آنست كه در دل حلول كند ، و يا دل در ان درايد ، كه علت آن صفاء اذكار باشد ، ولى حال از راه مجاهدت و عبادات و رياضات مانند مقام دست ندهد ، مثل احوال مراقبه و قرب و محبت و خوف و رجاء و شوق و انس و مشاهده و يقين و غيره « 2 » در صوفيان متقدم مقامات از توبه و احوال از مراقبه آغاز مىيافت ، و اهل صفوت در فهم و اتباع كتاب اللّه مىكوشيدند ، و به اسوهء حسنهء نبوى اقتداء ميكردند ، تا جايى كه هيچ نكته در ان فراموش نسازند ، و درين باره نمونهء عمل صوفيان خراسان اين بود ، كه روزى بايزيد بسطامى ( متوفى 261 يا 234 ه ) بديدار يكى از مشاهير پارسايان رفت . چون آن شخص از خانه به مسجد آمد ، طرف قبله لعاب دهن خود را تف كرد . بايزيد برو سلامى نداد و بازگشت و گفت : اين شخص كه يكى از آداب رسول خدا

--> ( 1 ) - منازل السايرين انصارى هروى طبع قاهره 1962 م ( 2 ) - اللمع 66