عبد الحي حبيبى
75
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
روايت البيرونى : چون مأخذ مهم درين باره روايت البيرونى است بنابرين نخست ترجمهء نوشتهء او را در سطور آتى مىآورم : « در كابل پادشاهان ترك حكم ميراندند كه اصل ايشانرا از تبت گويند « 1 » و نخستين شاه اين سلاله برهتكين بود . . . . . . بعد از ان برين سرزمين شاهيان كابل مستولى شدهاند ، كه قرنها از حكمرانى ايشان گذشته و تا شست نفر ميرسند . . . و من شنيدم كه نسب آنها را بر ديبائى نوشتهاند كه در قلعهء نغركوت « 2 » موجود است ، و خواستم بر ان آگاهى يابم ، ولى بنابر سبب - هايى ممكن نگشت . از جملهء اين شاهان يكى كنك « 3 » است كه بهار پشاور به او منسوبست ، وى قصد راى كنوج كرد ، ولى بالآخر از پيكار وى منصرف شد . . . . و آخر ايشان لكتورمان
--> ( 1 ) - چون قبايل كوشانى و هفتلى آريايى از ماوراى پاميرو واخان به اراضى شمال هندوكش فرود آمده بودند ، بنابران مورخان قديم هم ايشان را ترك پنداشته و تصور ميكردهاند كه از تبت آمدهاند . ( 2 ) - نغر به دو فتحه شهرى بود در مرز سند كه بفاصلهء سفر شش روز از غزنه دور بود ( معجم البلدان 5 / 295 ) و اين همان قلعه است كه در 432 ه امير محمد برادر سلطان مسعود در آن محبوس بود ( بيهقى 659 ) و به سلطنت غزنه تعلق داشت ، از نوشتههاى شرف الدين على يزدى پيداست كه قلعهء نغر بين بنون و درياى سند واقع بود زيرا در سنه 800 ه وقتى كه تيمور لنگ از راه ولايت پختيابه ايرياب و شنوزان و بانو ( ايريوب - شلوزان - بنون كنونى ) رسيد روز 21 ماه ذيحجه 800 ه قلعهء نغر را فتح كرد و در ماه محرم 801 ه از درياى سند گذشت ( ظفرنامه 2 / 38 ) و اين قلعه نغر غالبا همان است كه العتبى در تاريخ يمينى ص 223 فتح آن را در سلخ ربيع الآخر 397 بدست سلطان محمود مىنويسد ، وى گويد : كه حصار بهيم نغر خيلى بلند و منيع بود ، و بتى بزرگ در ان وجود داشت ، كه از قرنهاى خزاين هنگفت زر و جواهر در ان جمع شده بود و 70 مليون درهم شاهى و 700 من طلا و نفايس ديگر بدست سلطان محمود افتاد ، و هنگاميكه اين ذخاير گرانبها را به غزنه انتقال داد خلايق فراوان از اطراف به تماشاى آن آمدند . ( 3 ) - شايد مقصد ازين نام كنيشكا پادشاه بزرگ كوشانى حدود 130 م باشد .