و بعد از ايشان دو طبقهء ديگر نيز از مورخان سيرت گذشته‌اند ، كه مشهورترين ايشان محمد بن اسحاق مدنى ( متوفى در حدود 152 ه 769 م ) است ، كه ابن هشام صاحب سيرت ( متوفى 218 ه 736 م ) بيك واسطه شاگرد و راوى اوست . دديگر محمد بن عمر واقدى مدنى است كه التاريخ الكبير - و فتوح الشام - و كتاب الردة - و كتاب الطبقات - و مغازى او مشهوراند ، و تولدش 130 ه 747 م و در حدود 207 ه 822 م از جهان رفته ، و شاگردش محمد بن سعد بصرى ( متوفى در بغداد 230 ه 841 م ) مشهور به كاتب واقدى ، الطبقات الكبير خود را به استفاده از آثار واقدى نوشته است ، كه در ان ذكر صحابه و تابعين به ترتيب طبقات آنها مذكور است . « 1 » علاوه بر كتب سير و مغازى در همين عصر ، كتب حوادث و جنگها هم فراهم آمدند ، و برخى از وقايع دورهء اول اسلامى و عصر خلفاى راشدين ، يكى از مصادر تشريع نيز گشت ، مثلا اعمال حضرت عمر ( رض ) در بلاد مفتوحه و در امور جهاد و وضع خراج و جزيه و عشور و غيره اساسى بود براى فقهاى اسلامى ، كه بر وفق يا بقياس آن حكم ميكردند . از مورخان اقدم اسلامى ابو مخنف لوط بن يحيى ازدى ( متوفى 157 ه 774 م ) از اصحاب حضرت على است ، كه ابن نديم و ابن شاكر 33 كتاب را به او نسبت دهند . دديگر سيف بن عمر كوفى ( متوفى 170 ه 786 م ) صاحب كتاب الفتوح و الردة و كتاب الجمل و مسير عايشه و على است . و سديگر على بن محمد مدائنى ( 135 / 225 ه ) كه ابن نديم او را مولف 239 جلد كتاب داند . « 2 » از حدود 250 ه 864 م نوشتن كتب تاريخ مشتمل بر وقايع سياسى و برخى از اوضاع فكرى و علمى و ادبى آغاز يافت ، كه از ان جمله فتوح مصر و مغرب از ابن عبد الحكيم ( متوفى 257 ه 870 م ) و فتوح البلدان بلاذرى ( متوفى 279 ه 892 م ) و تاريخ عمومى ابن واضح يعقوبى در حدد 256 ه 869 م ، و تاريخ ابن جرير طبريست ،

--> ( 1 ) - ضحى الاسلام 2 / 319 ببعد ( 2 ) - ضحى 2 / 339 ببعد بحوالت الفهرست و معجم الادباء و تاريخ بغداد و طبقات الادباء و غيره