كه حوادث تاريخى را تا 302 ه 914 م احتواء مىكند . و ذيل آن از فرغانى تا 312 ه 924 م است ، و بعد ازين مروج الذهب مسعودى ( متوفى 346 ه 957 م ) و تاريخ سنى ملوك الارض از حمزه اصفهانى تاليف 350 ه 961 م و غيره نوشته شده‌اند . « 1 » اما خراسانيان : و مردم اراضى ملحقهء آن نيز در ترتيب كتب مغازى و سير و تاريخ سهمى كامل داشته‌اند ، و برمكيان بلخى علماى تاريخ را حمايت و پرورش كرده‌اند ، چنانچه محمد بن عمر واقدى ( 130 / 207 ه ) كه امام اين فن بود . بوسيلهء يحيى بن خالد برمكى . در مدينه بحضور هارون رسيد ، و بعد از ان چون به بغداد رفت ، نيز يحيى او را پروريد ، و قاضى جانب شرقى بغدادش كرد . « 2 » و همچنين محمد بن جهم برمكى منجم و شاعر و مورخ معروف عصر مامون ( متوفى در حدود 218 ه 833 م ) كه بسبب تقرب و محشور بودن بدربار برمكيان نسبت برمكى را يافته ، اولين مترجم كتاب خوذاى نامگ ساسانى بنام سير ملوك الفرس در عربيست كه جاحظ در كتاب البيان و التبيين مطالب تاريخى را ازو روايت كند . « 3 » و اين كتاب تاريخى هم به تشويق برمكيان به عربى ترجمه شده است . همچنين ابان بن عبد الحميد لاحقى از پرورده‌گان و رجال علمى دربار برمكيان بود ، كه بسا از كتب تاريخى را از پهلوى به عربى ترجمه كرد ، و ما درين كتاب از ان صحبت رانده‌ايم . اما كسانى كه درين رشته علوم نقلى از مردم اين سرزمين كار كرده‌اند چند نفر مشهورتر ايشان عبارتند از : ابو معشر نجيح « 4 » سندى : پدرش عبد الرحمن مرد گوش بريدهء خياطى بود از سند ، و بنابرين نجيح زبان عربى را شكسته حرف ميزد ، و از موالى بود كه در يمن تولد يافت و در مدينه سكونت گزيد ، و در سنه 160 ه 776 م به بغداد آمد و در انجا در رمضان 170 ه 786 بمرد . او از قديمترين مغازىنگاران و فقهاست ، كه كتاب مغازى او از ميان رفته ، ولى در كتب واقدى

--> ( 1 ) - تاريخ تمدن اسلامى 3 / 90 ( 2 ) - بروكلمان 3 / 16 ( 3 ) - شاهنامه و فردوسى تاليف تقىزاده 32 طبع تهران 1322 ش ( 4 ) - به فتحه نون و كسرهء جيم .