مانند تست ، كه هم وصل دارد و هم هجر ، و هم نزديكى دارد ، و هم دورى . سحرگاهان باده خور ! ولى از آن شراب كهنه كه كسرى و عاد نداشته است . در سبزه زاريكه زيباييهاى آن پديدار ، و شگوفه و گل و برگها و گل گلاب باشد باده بنوش ! چنين به نظر مىآيد كه گويا امروز شبيه به كردارهاى دوست ماست ، كه بخشايشى و بخلى و سرزنشى و وعده‌يى دارد . » تاريخ اعراب در زمان قبل از اسلام تاريخ منظمى نداشتند ، و تنها به حفظ روايات اسلاف و انساب و ايام مىكوشيدند ، و آن هم بطور عنعنه و روايت در سينه‌هاى مردم حفظ مىشد ، و راويان و داستان‌گويان عرب قديم ، مقيد بقوانين تاريخ صحيح نبوده اند ، ولى در اوقات تأسيس دولت عربى و وسعت آن ، به اين كار هم متوجه شدند و جاحظ ميگفت : « علم نسب و خبر علم ملوكست . » « 1 » از اوايل دورهء عباسى در عربى كتب وقايع و غزوات و فتوح و جنگهاى عرب و فتنه‌ها بوجود آمدند ، و بقول گولد زيهر ظهور اين علم در عرب نتيجهء آشنايى ايشان با كتب عجمى بود ، مانند خوذاى نامگ ساسانى يا كتب تاريخ رومى و تاليفات مسيحيان سريانى و غيره . « 2 » مسلمانان در حفظ و روايت و اسناد احاديث نبوى ، احوال مغازى و سير او را هم عينا با همان دقت و امانتى كه در ضبط حديث فرمودند فراهم آوردند ، و علاوه بر كتب خاص ، در صحاح كتب حديث هم ابوابى براى آن تخصيص دادند ، مانند كتاب المغازى در بخارى ، و كتاب الجهاد و السير در صحيح مسلم و كتاب المغازى در مسند امام احمد . و اولين كسانى كه در مدينه به تاليف مغازى پرداختند عبارت بودند از : ابان بن عثمان بن عفان ( متوفى 105 ه 723 م ) و عروه بن زبير مدنى ( متوفى 92 ه 710 م ) و شرحبيل بن سعد مدنى ( متوفى 123 ه 740 م ) و وهب بن منبه يمنى ( متوفى 110 ه 728 م )

--> ( 1 ) - بروكلمان 3 / 7 بحوالت المزهر سيوطى 1 / 357 و ايام العرب در اسلاميكا 3 / 199 ( 2 ) - بروكلمان 3 / 8