نابينا بود و چهار هزار حديث يادداشت و در صحاح سته ازو روايتهاست . « 1 » و عبد اللّه بن عثمان مروزى ( 145 / 221 ه ) حافظ و محدث ثقه و گردنده در خراسان و قاضى جوزجان ، و ابراهيم بن يعقوب جوزجانى يكى از ثقات محدثان ( متوفى در دمشق 259 ه 872 م ) مولف كتاب الجرح و التعديل و الضعفاء و المترجم « 2 » از علماى حديث اواخر همين دوره شمرده مىشوند كه از خراسان و اطراف آن نشئت كرده‌اند . فقه و فقهاء فقه در لغت بمعنى دريافتن غرض سخن متكلم ، و نزد مسلمانان عبارت از علم به احكام شرعيهء عملى است ، كه از دلايل تفصيلى باستدلال بدست آيد ، و اصابت و وقوفست به معنى خفى كه حكم بدان تعلق ميگيرد ، و به رأى و اجتهاد و نظر و تأمل حاصل مىشود . « 3 » در آغاز اسلام معرفت احكام و اوامر شرعيه به وحى قرآنى و سنت نبوى منوط بود . ولى بعد از نشر اسلام ، مسايل و مشاكل زندگانى مسلمانان در اقطار عالم فراوان شد ، و براى حفظ حقوق و مصالح مسلمانان لازم بود ، كه در فقه راى و اجتهاد به عمل آيد ، و در نتيجهء اين تصرف و عمل عقلى - در جاييكه تصريح نصوص موجود نبود - مقياسها و مباديى وضع شود كه بوسيلهء آن احكام قضاياى زندگى عملى و علمى روشن گردد . « 4 » در حقيقت از لوازم تشكيل يك دولت و نظام حكومتيست ، كه براى تنظيم امور مردم ، نظامى و شريعتى و قانونى را وضع نمايد . مردم يونان چون اهل دولت بزرگى نبودند ، كمتر به وضع و تدوين شرايع و احكام دولتى و قضايى همت گماشتند ،

--> ( 1 ) - الاعلام 2 / 301 ( 2 ) - الاعلام 1 / 76 ( 3 ) - تعريفات سيد شريف 70 ( 4 ) - بروكلمان 3 / 232