خود ازو روايت نمايد . بعمر 69 سالگى روز 22 رمضان 231 ه 845 م در بغداد وفات يافت . « 1 » ابو نصر سندى : نام او فتح بن عبد اللّه اصلا سندى و از موالى آل حكم بود ، كه در حديث و فقه و علم كلام شهرت يافت و از استادان او حسن بن سفيان و لقبش فقيه و متكلم بود . گويند روزى يك عرب مدهوش و مست او را گفت : با چه ناز و تبختر ميگذرى اى غلام ! بو نصر گفتش : سببش اينست : كه من رويهء گذشتگان شما را برگزيدم ، و شما شيوهء اجداد مرا گرفتيد ! « 2 » اسرائيل بن موسى وى از اعراب بصره و ساكن شرق خراسان و از تبع تابعين بود ، كه از حسن بصرى و محمد بن سيرين و سفيان ثورى و غيره محدثان بزرگ روايت ميكرد ، و علماى حديث او را راوى ثقه مىشمردند ، و بخارى ازو حديثى را مىآورد و سمعانى گويد كه ابو موسى اسرائيل به هند رفت و مشهور به هندى شد . « 3 » ربيع سعدى : شيخ محدث ابو بكر ربيع بن صبيح سعدى بصرى از قدماى محدثان است كه بقول حاجى خليفه از مصنفان نخستين اسلامى شمرده مىشود ، و از حسن بصرى و سفيان ثورى و وكيع و ديگر علماى بزرگ روايت نمايد ، و او مرد صالح و صادق و پارسا و مجاهد بود ، كه بقول طبرى به سند رفت و در آنجا در سنه 160 ه 776 م در گذشت « 4 » تدوين صحاح بوسيله خراسانيان در نصف دوم قرن دوم هجرى علم حديث در خراسان نضج و تدوين قوى گرفت ، و كار جمع و نقد و تمييز صحيح از ضعيف و تشريح رجال و جرح و تعديل

--> ( 1 ) - خطيب در تاريخ بغداد 8 / 329 ( 2 ) - سمعانى در كتاب الانساب ورق 314 ( 3 ) - نزهة الخواطر 1 / 23 بحوالت تهذيب التهذيب و الانساب سمعانى و غيره ( 4 ) - نزهة 1 / 31 به حوالت تهذيب التهذيب و كشف الظنون و المغنى .