و معبد مسلمانان سيستان بود . « 1 » مسجد جامع زرنج در مقابل محبس واقع و از بناهاى عجيبى بود ، كه دو منار قديم داشت و يك منار ديگر آن بامر يعقوب ليث صفارى از صفر ( روى ) ساخته شده بود . « 2 » مسجد غزنه : در همين فصل در قسمت ابنيهء شهرها و مبحث غزنه شرح داديم ، كه مزگت نخستين غزنه بجاى بتخانهء لويكان در درب باميان شمال غربى شهر غزنه در حدود ( 164 ه 780 م ) ساخته شده بود ، كه بعدا بنام « مسجد افلح » مشهور شد ، و براى شرح اين مطلب به رسالهء لويكان غزنه تاليف نويسندهء اين سطور طبع كابل ، و فصل نخستين كتاب حاضر در شرح حال دودمان لويكان رجوع فرماييد . مسجد قتيبه بقول بشارى درشيان كه شهرى بود از روستاى اسكيمشت ( اشكمش ) از طرف قتيبه بن مسلم باهلى در پهلوى چشمهء آب مسجدى ساخته شده بود ، « 3 » كه از قديمترين مساجد اين سرزمين بشمار ميرود . زيرا قتيبه از سپه‌سالاران لشكرهاى عرب دورهء بنى اميه ( حدود 90 ه 708 م ) در صفحات شمالى هندوكش است ، و اين مسجد نيز در ربع اخير قرن نخستين هجرى ساخته شده است .

--> ( 1 ) - تاريخ سيستان 127 ( 2 ) - احسن التقاسيم 305 ( 3 ) - احسن 303