گرديز در عصر مولف حدود العالم حصارى محكم داشت ، كه داراى سه باره بود . و ازين هم دريافته ميتوانيم ، كه حمزه گرديز را در نهايت استوارى و حصانت ساخته بود . ابنيهء خيريه از خاطرات و مشاهدات هيون تسنگ در حدود 9 ه در افغانستان ميدانيم كه در شهرهاى بزرگ و معابد اين كشور بناهاى خيريه نيز بوده ، كه در ان پارسايان و زاهدان بودايى زندگى ميكردند . در معابد هده و ننگرهار و لغمان و كاپيسا و باميان و بلخ و ديگر بلاد اموال هنگفت بنام خير و نذر فراهم مىآمد . در دورهء اسلامى نيز به نظاير چنين ابنيهء خيريه برميخوريم ، مانند مدارس و پلها و رباطها و بندهاى زراعتى و بناها براى آرامش مردم و غيره . بشارى مقدسى شرح ميدهد ، كه در خراسان بر هر دو فرسخ يك رباط است ، كه در ان اصحاب بريد ( مامورين پوسته ) هم باشند . « 1 » نرشخى دربارهء بيكند ماوراء النهر ، يكى از بلاد شمالى شرقى خراسان گويد : كه او مسجد جامع بزرگ و بناهاى عالى دارد ، و تا سال 240 ه 854 م در وى رباطهاى بسيار زيادت از هزار رباط بوده ، و اهل هرديهى رباطى بنا كرده‌اند ، و جماعتى را در ان نشانده و نفقهء ايشان را از ديه مىفرستاده‌اند ، و اين رباط در زمستان مقر غازيانى بوده ، كه با كفار حمله‌آور اطراف جنگ ميكردند . « 2 » در سنه 167 ه 783 م ابو العباس فضل بن سليمان طوسى از دربار المهدى به حكمرانى خراسان منصوب گشت . اين شخص كه خود خراسانى بود ، درينجا با دلسوزى و همدردى مردم كار كرد ، و از بناهاى خير او تعمير مسجد جامع و حايطها و گورستانهاى مرو بود ، و در بيابان آمو شهرى بنام فضل‌آباد بساخت ، و ميان سغد

--> ( 1 ) - احسن التقاسيم 66 ( 2 ) - تاريخ بخارا 22