مسجد جامع شرقا امتداد مىيافت و از انجا غربا به مربعهء صغيره ميرسيد ، و اين مربعه جنوبا تا مقابر حسينيين در پهلوى دار الاماره ممتد مىشد « 1 » و اين بازارها بسا سرايها را براى قيام بازرگانان داشت ، و در دكانها اموال گوناگون موجود و اصناف بزاز و پينه‌دوز و پيزار ساز و ريسمان فروش و ديگر اهل حرفه فراوان بودند ، و شهر 22 محلت داشت ، كه هر يكى تا دروازهاى شهر ميرسيد ، و عدد بازارها به پنجاه بالغ ميشد « 2 » شهرسازى فاتحان عرب علاوه بر ترميم شهرهاى كهنه و تعمير مساجد و و معابد ، در برخى از مواقع به بناى شهرهاى نو نيز پرداختند . و چون عباسيان از عصر منصور در بنا و تعمير و شالوده‌گذارى شهرهاى نو مانند بغداد و سامره تجربتى داشتند ، بنابرين حكمرانان ايشان هم سياست عمرانى مركز را تعقيب مىنمودند . خراسان در حين فتوح عرب داراى شهرهاى قديم و آبادان بود ، و ازينرو فاتحان عربى به تعمير شهرهاى جديد ضرورتى نداشتند . تنها اسد بن عبد اللّه در حدود 107 ه 725 م چنانچه گذشت به تعمير مجدد شهر بلخ همت گماشته و اسدآباد بلخ را ساخته بود . اما در اراضى مرزى شرقى خراسان يعنى سرزمين سند كه محمد بن قاسم فاتح آن بود ، عرب نيازمند بناى شهرهاى جديد بودند ، كه نخستين بار در حدود بندر ديول ( - ديبل در حدود كراچى كنونى ) قرار گاهى را براى سكونت چهار هزار دودمان عربى بساختند « 3 » و بعد از ان بر كنار شرقى جنوبى درياى سند شهرى را بنام محفوظه در حدود 114 ه 732 م ساختند كه حكم بن عوانهء كلبى ( متوفى 121 ه 738 م ) والى سند بانى آن بود ، و اين شهر جديد پناه‌گاه و مقر لشكريان عرب گرديد . « 4 » بعد ازين عمرو بن محمد بن قاسم فاتح سند كه يكى از فرمانروايان لشكرى عرب

--> ( 1 ) - اصطخرى 254 ( 2 ) - احسن 314 و ابن حوقل 433 ( 3 ) - تاريخ سند ندوى 348 ( 4 ) - فتوح البلدان 543