عبد الحي حبيبى
693
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
در سنه 482 ه 1089 م فقيه ابو جعفر محمد بن عبد الجبار جوزجانى بيادگار بناى چاهى چنين نوشته است : « بناهذ البئر الفقيه ابو جعفر محمد بن عبد الجبار بن محمد الجوزجانى فى ذى القعده سنه اثنى و ثمانين و اربعمائه من هجرة النبى عليه السلام . « 1 » » ملتان : در منتهاى نشيب سلاسل جبال و واديهاى سمت مشرق خراسان و راههايى كه بهند ميرسيد ، در قسمت ميانه شهر ملتان در انطرف مجراى عظيم سند واقع ، و بعد از فتوح اسلامى مركز مهم نظامى و بازرگانى بود ، كه در عصر هيون تسنگ ( 643 م - 23 ه ) آن را مولستهانه پوره ميگفتند و محيط آن در حدود 30 لى ( 10 ميل ) و شهر پرنفوس بود ، كه ده سنگهارامه مخروب و هشت معبد ديوا داشت ، و معبد با شكوه و مزين آفتاب در انجا بود ، كه مجسمهء رب النوع آفتاب از طلاى ناب با تزيينات جواهر گرانبها داشت و همواره جواهر نفيسه و هداياى ثمينه بدين معبد اهداء و تقديم مىشد ، و متصل آن يك دار المساكين بزرگ بود ، كه در ان علاوه بر نان و آب با مستمندان معاونتهاى ديگر در علاج طبى هم شدى ، و از تمام ممالك ، زايران فراوان بدين معبد آمدندى ، و همواره چندين هزار نفر در ان بعبادت و پرستش پرداختندى ، و به چهار طرف پرستشگاه باغها و حوضها و گلستانهايى بود ، كه زايران بلامانع در ان تفريح كرده مىتوانستند . « 2 » در دوره اسلامى چون محمد بن قاسم ثقفى فاتح و حكمدار اموى در سنه 95 ه 713 م اين شهر را فتح نمود ، مورخان عربى عموما آن را ملتان نويسند ، ولى بو ريحان بيرونى كه باصطلاحات و اداى هندوان از نزديك واقف بود ، بحوالت تفسير كتاب سنگهت تأليف اوپل كشميرى گويد كه ملتان بنامهاى كاشپپور - هنسهپور - بگپور - سانبپور و بعد از ان مولستان ناميده مىشد ، كه مول بمعنى اصلى وتان
--> ( 1 ) - كتيبههاى موريم پشاور انگليسى از عبد الشكور طبع پشاور ، ص 9 سنه 1946 م ( 2 ) - سى يو - كى كتاب 11 ص 463