عبد الحي حبيبى
664
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
( 4 ) ابنيه و تعميرات و شهرها هيون تسنگ كه در عشرهء نخستين سنه هجرى ولايات شرقى مملكت را ديده است ، تعميرات و ابنيهء بلاد شرقى و گرم سير را كه در آب و هوا به هند شبيه بوده در جملهء كشورهاى مجاور هند شرح و تفصيل ميدهد ، وى گويد : شهرها و قصبات ، ديوارهاى پهن و بلند دارند ، كه داراى دروازهاى مدخل باشند ، بازارها و كوچهها و جادهها كثيف و پر پيچ و خم است ، و دكانهاى كوچك چوبى بهر دو طرف جادهها موجود مىباشد ، و دكانهاى قصابان و ماهىگيران و رقاصان و كناسان و امثال آنها در خارج شهر جاى دارد . بدور خانهاى مردم ، ديوارهاى پستى وجود داشته كه در بين آن حويلى و صحن خانه است ، اين ديوارها را اكثر از خشت خام يا پخته مىسازند ، برجهاى بالا و سقفها از چوب يا بانس است ، و هر خانه برنده يا ماهتابى ( بالاخانه ) دارد ، كه آن را از چوب سازند ، و روى آن را چونه يا گچكارى نمايند ، و يا به كاشى مزين گردانند ، براى پوشانيدن سقف نى و شاخچههاى خشك و خشت پخته را استعمال كنند ، و برخى از تعميرات شباهتى با ابنيهء چين دارد . سنگها رامه ( معابد ) با مهارت تعمير شده ، و در هريك از چهار گوشهء آن يك برج سه طبقه بنا گشته ، كه سرهاى آن به مهارت تام باشكال مختلفه كنده كارى شده است ، دروازها و روشندانها و ديوارهاى آن رنگآميزى و حجرههاى آن از داخل مزين از و خارج ساده است . در وسط عمارت سنگهارامه يك سالون بزرگ و رفيعى موجود