مردگان مىگريستند و خوراكه و نوشابه را براى مردگان مىگذاشتند و « پنجه دزديده » را برين ماه مىافزودند ، و علاوه برين اعياد در روستاهاى بخارا و سغد روزهاى خاص براى بازار در هر ماه معين بود « 1 » مخفى نماند كه اين رسم روز بازار ، تاكنون هم در برخى از بلاد افغانستان شمالى و حتى در روستاهاى ماوراء خيبر و وادى پشاور باقى مانده ، و از همان عصرهاى اوايل دورهء اسلامى تاكنون معمولست ، و هم رسم آتش‌بازى در شهرها و آتش‌افروزى بالاى كوهها در قبايل افغانى و خوراكهاى خاص را در ايام معينه خوردن تاكنون هم مىبينيم . ولى همان رسوم قديم در ايام متبرك تقويم اسلامى مانند عيدين و شب برات ( 15 شعبان ) و چهارشنبه آخرين صفر و غيره به عمل مىآيد . البيرونى علاوه بر روزهاى سغديان كه در بالا ذكر رفت ، برخى از اعياد خوارزميان را ضبط كرده كه درينجا بطور نمونه اعياد خراسانيان شمالى آورده مىشود : وى گويد : « مغان خوارزم از پس سغديان همى روند بحديث ماهها ، و ميان هر دو گروه بنامها خلاف نيست مگر باندازهء آن خلاف كه بلغت ايشانست . و خوارزميان را اندر ماه‌هاى خويش روزهاست معروف ، و نوروزشان « ناو سارزى » خوانند . » « 2 » اين عيد نوروز كه آغاز سال بود ، در آثار الباقيه باملاى « ناو سارچى » آمده كه شكل خوارزمى همان نو سرذ سغدى باشد ( سرذه SAREZA در اوستا بمعنى سال بود ) اما روز اول هروداذ : كه ماه سوم سال است مطابق ششم خرداذ ماه ، در ايام قبل از اسلام زمان شدت گرما و كندن لباس و عريانى بود ، و اين روز را « اريجهاس چوزان » مىگفتند يعنى ( سيخرج من اللباس ) و اين كلمه به « اريجاسوان » ( در التفهيم ارعاسوان ) تبديل يافت ، كه وقت گرما و كاشتن كنجد باشد و آنچه با وى كارند . در ماه چيرى : روز 15 ماه چهارم عيد اجغار يعنى آتش افروخته بود ، كه در زمان قديم در فصل

--> ( 1 ) - آثار 234 ببعد و كتاب التفهيم 266 ببعد ( 2 ) - كتاب التفهيم 268