دوست مسمى بود ، و آن را مرد گيران ازين‌رو ميگفتند كه خاص زنان بود ، و مردان بر زنان بخشش‌ها ميكردند . « 1 » گرديزى گويد : اين روز پنجم اسفندار مذ باشد ، كه اين هم نام فرشته‌ايست كه بر زمين موكل است و بر زنان پاكيزه و مستوره ، و اندر روزگار پيشين اين عيد خاصه مر زنان را بودى ، و اين روز را مرد گيران گفتندى كه بمراد خويش مرد گرفتندى . و اندرين روز كتبة الرقاع گويند و تعويذها نويسند از بهر حشرات و هوام را . و بر درها و ديوارها بر بشلايند « 2 » تا مضرت آن كمتر باشد . « 3 » البيرونى الفاظ و جملات رقيتى را مىآورد كه براى دفع حشرات آن را درين روز از طلوع فجر تا طلوع آفتاب بر كاغذهاى چهار گوشه مىنوشتند ، و كلمات مخلوط فارسى و عربى را داشت . اين تعويذ را بر ديوارهاى سه طرف خانه مىچسپانيدند ، و ديوار يكطرف مقابل صدر خانه را باز مىگذاشتند تا حشرات از ان طرف بيرون روند . « 4 » اعياد سغد و خوارزم : تا اينجا مراسم و روزهاى شادمانى و اعياد مردم افغانستان را در شرق و غرب مملكت باختصار نوشتيم ، اكنون ميرويم به شمال خراسان و روزهائى كه در بين مردم سغد و خوارزم معمول بوده است . زيرا ايشان با مردم خراسان مركزى و جنوبى همواره روابط مشترك فرهنگى و اجتماعى داشته‌اند ، و در جريان فتوح اسلامى سرنوشت يكسان و مشابهى را ديده‌اند . بقول البيرونى آغاز موسم گرماى سغديان روز اول ماه نو سرذ بود ( و ما نامهاى شهور سغد را در جدول مربوط مبحث تقويم و اوقات داده‌ايم ) و ايشان را در شمار شهور و آغاز سالها با ديگر مردم خراسان اختلافى نبود ، الا در موقع ايزاد پنجهء دزديده .

--> ( 1 ) - آثار 229 ( 2 ) - يعنى بچسپانند . ( 3 ) - زين الاخبار باب 22 ( 4 ) - آثار 230