عبد الحي حبيبى

655

تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )

13 / سير سور : روز 14 ديماه ( روز گوش ) عيدى بود بنام سير سور كه در ان سير و شراب ميخوردند ، و با گوشت تركاريها را مىپختند تا از شر شيطان برهند ، و از بيماريهايى كه ارواح شرير مىپراگنند نجات يابند . « 1 » و بقول گرديزى : « درين روز سير سور ، مغان طعامها سازند و بخورند و چنين گويند كه آن طعامها مضرت ديوان را دفع كند ، و اندرين روز بود ، كه ديوان برجم غلبه كردند ، و او را بكشتند . » « 2 » 14 / بتيگان : روز پانزدهم ديماه ( روز دى به مهر ) عيد يتيگان بود ، كه بگفتهء گرديزى : « روز بتيگان آن باشد كه مغان تماثيلها كنند ، چون مردم از گل يا از آرد ، و آن تماثيل را از پس درها سخت كنند . » « 3 » چنين به نظر مىآيد كه نام اين عيد را از كلمهء بت ساخته باشند ، كه درين روز مردم از گل يا آرد بت‌ها و هيكل‌ها مىساختند . ولى به تصريح البيرونى و گرديزى اين رسم در دورهء اسلامى متروك گشت . زيرا از ان بوى شرك و بت‌پرستى مىآمد كه منافى دين اسلام بود . 15 / شب گاو كثل ؟ در شام 15 ديماه كه شب روز مهر و 16 ديماه بود ، عيدى بنام « گاو كثل » گرفته مىشد ، اين نام در نسخ خطى كتب تاريخ تحريف شده و صورت اصيل آن بدست نمىآيد . البيرونى اين عيد را به دو نام در امزينان ؟ و كاكثل ؟ « 4 » آورده ، و در نسخ خطى زين الاخبار گرديزى هم به دو شكل كا و كهل ؟ كا و كليل ؟ ضبط گرديده ، كه هر يكى ازين اشكال محل تأملند . كريستن سين نيز در تعيين اصل نام متردد است ولى عقيده دارد ، كه جزو نخستين كلمه گاو است ، كه اين عيد با داستان گاو افريدون

--> ( 1 ) - آثار 226 ( 2 ) - زين باب 22 ( 3 ) - زين و آثار 226 ( 4 ) - آثار 226