عبد الحي حبيبى

638

تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )

سه شب سوم ماه تا 9 تسع ( بضمهء اول و فتحه دوم ) يا بهر ( بضمه اول و فتحه دوم ) سه شب چهارم ماه تا 12 عشر ( بضمهء اول و فتحهء دوم ) سه شب پنجم ماه تا 15 بيض ( بكسرهء اول و فتحه دوم ) سه شب ششم ماه تا 18 درع ( به ضمه اول و فتحه دوم ) سه شب هفتم ماه تا 21 ظلم ( « « « « ) سه شب هشتم ماه تا 24 حنادس ( بفتحهء اول و كسرهء چهارم ) يا دهم ( بضمهء اول و سكون دوم ) سه شب نهم ماه تا 27 دآدى ( بفتحهء اول و كسرهء سوم ) سه شب دهم ماه تا 30 محاق ( بكسرهء اول ) « 1 » هكذا شب اول ماه غره و شب چهاردهم بدر و شب اخير سلخ بود . سنوات و تقويمهاى ديگر علاوه بر تقاويم هندى و عربى هجرى كه در قرن اول فتوح اسلامى در خراسان و افغانستان رواج داشت ، و ما شرح آن را داده‌ايم ، تقاويم ديگرى نيز موجود بود بدين تفصيل : 1 / تقويم مجوسى : چنانچه در مبحث روزها و هفته گفتيم ، يك قسمت مهم مردم افغانستان در قرن نخستين اسلامى كيش مزديسناى زردشتى داشتند ، و ايشان را حساب روزها و تقويمى بود بنام تاريخ مجوس يا مغان ، « 2 » كه در خراسان و ماوراء النهر رواج كامل داشت . ترتيب ماه‌هاى اين تقويم در جدول مربوط اين مبحث خواهد آمد ، و آغاز آن از نخستين سال كشته شدن يزدگرد پادشاه آخرين ساسانى در مرو ( 652 م 31 ه ) بوده است . و بنا بگفتهء البيرونى در قانون مسعودى هم زردشتيان مغرب رود جيحون و هم ماوراء النهر كه مبيضه و اسفندياريه بودند ، هر دو اين مبداء تاريخ را به كار مىبردند . « 3 »

--> ( 1 ) - آثار الباقيه 64 ( 2 ) - اين نام را البيرونى در آثار الباقيه و غيره به اين تقويم داده است . ( 3 ) - مقالات تقىزاده 182 ببعد