سى و سوم بنامند ، سال 34 قرار ميدادند . بايد گفت : كه سالى بنام سال خراجى ( شمسى ) از قرنهاى اول اسلامى مورد استعمال بوده و شايد زمان برقرارى آن در عراق و ايران مقارن زمان حكومت عرب باشد « 1 » . اما وضع سنه هجرى در سال 17 هجرت چون حضرت عمر ديوانها و خراج و قوانين را وضع كرد ، احتياجى به نوشتن تاريخ يافتند ، و درين باره از هرمزان نامى استشاره نمودند ، وى گفت : ما حسابى داريم كه آن را ماه روز گوييم ، يعنى شمار ماهها و روزها . پس اعراب كلمات « ماه روز » را معرب ساخته و « مورخ » گفتند ، و از ان مصدرى را به قاعدهء عربى بر وزن تفعيل تاريخ ساختند . و چون در تاريخ مبعث و مولد حضرت پيامبر ( صلعم ) اختلاف بود ، بنابرين مبداء تاريخ خود را سال هجرت گرفتند ، كه در ان خلافى نبود . تاريخ هجرت و وصول بمدينه روز دوشنبه 8 ربيع الاول بود ( 20 ستامبر 622 م ) ولى مسلمانان مبداء تاريخ خود را ماه اول يعنى محرم همان سال ( پنجشنبه 15 جولاى 622 م ) گرفتند ، و اين تاريخ را در سال 17 بعد از هجرت در عصر حضرت عمر معين كردند « 2 » . و حساب دوازده ماه قمرى ( اما در صورت كبيسه 13 ماه ) را كه بموجب امر قرآنى بروءيت هلال تعلق داشت برگزيدند ، و نامهاى شهور را هم از قراريكه در انوقت شهرت و رواج داشت به سلسلهء محرم و صفر الخ پذيرفتند ، كه ما نامهاى شهور قمرى را در جدول مخصوص اين مبحث ذكر خواهيم كرد . اعراب مانند مردم زردشتى براى سى روز هر ماه نامهاى خاصى را وضع نكردند ، ولى در هر ماه سه سه شب را بنامهاى مخصوص مطابق حال قمر و روشنى آن ناميدند بدين تفصيل : سه شب اول ماه تا 3 غرر جمع غره يعنى اول هر چيز . سه شب دوم ماه تا 6 نفل يا شهب ( بضمهء اول و فتحه دوم )

--> ( 1 ) - مقالات تقىزاده 167 مقالت مبدأ تاريخ . ( 2 ) - آثار الباقيه 29 ، 30