SHMBYD ضبط شده ، كه همان شنبد ( بكسرهء باء ) است . و روز جمعه ( آدينه ) را نوگ روچ NWGRWC ناميده‌اند ، كه در پنبتو ( نوى روخ ) و در درى ( روز نو ) باشد . و چون اين اسناد سغدى تورفان به سالهاى 930 م 319 هجرى قمرى و حوالى 865 م 252 ه ق ربط دارد ، « 1 » بنابر ان توان گفت كه استعمال ايام هفته در قرن دوم هجرى ، در زبان سغدى هم معمول بوده است . تاريخ ماهها و شهور عربى : چون با فتوح عربى در قرن نخستين اسلامى ، تاريخ و تقويم عربى و اسلامى هجرى در خراسان رواج يافت ، بايد درينجا دربارهء آن هم توضيحى دهيم : در بين اعراب قبل از ظهور اسلام ، سال قمرى شمسى ( مخلوط ) و ماه‌هاى قمرى به حساب رويت هلال مستعمل بود ، كه نامهاى آن را در جدول اسامى شهور خواهيم داد . و اينكه سال مخلوط بود ، از نامهاى بعضى شهور مانند ربيع اول و دوم كه بهار و موسم ازهار باشد ، و جمادى اول و دوم ( به ضمهء اول و فتحه دال بمعنى موسم جمود و يخ‌بندى ) و رمضان ( موسم گرماى شديد ) پديدار است . و ممكن است با سال يهود بنام تشرى ( بكسرهء اول ) كه مخلوط قمرى و شمسى بود ، موافقت داشته باشد . و اين مطلب را البيرونى بحوالت ابو معشر بلخى مىنويسد ، كه اين تحويل سال از قمرى محض به سال قمرى و شمسى ، دو صد سال قبل از هجرت در اثر تقويم يهودى بميان آمده بود . اما در دورهء اسلامى چون سال خالص قمرى مورد استعمال قرار گرفت ، هر سى و سه سال قمرى مساوى 32 سال شمسى بود « 2 » ، و بنابرين سال خراجى ( اداى ماليات ) به حساب شمسى حساب مىشد ، كه بطور مثال سال 100 قمرى مساوى سال 97 شمسى بود ، و در قرنهاى اول اسلام همواره در مدت هر 33 سال قمرى يكسال مىافزودند ، بعبارت ديگر سالى را كه پس از سال 32 خراجى مىآمد ، بجاى اينكه سال

--> ( 1 ) - بيست مقاله تقىزاده ، تعليقات بر مقاله روزه‌هاى مانوى 355 ببعد طبع تهران 1341 ش ( 2 ) - مختصر دايرة المعارف اسلامى 578 ( انگليسى ) طبع بريل ليدن 1953 م