لشكرگاهها پسانتر عمران يافت به شهرها تبديل گرديد ، ولى قوماندانان لشكر عرب مىكوشيدند ، كه عسكرهاى خود را همواره از ابنيه و مساكن مردم دور نگهدارند ، تا بمردم اذيتى نرسد « 1 » جغرافيانويسان عربى و عجمى كه احوال بلاد و اماكن و راههاى قرون اوليهء اسلامى را نوشته‌اند ، در بسا موارد شرق و غرب كشور خلفاء جايهايى را بنام العسكر ضبط ميكنند كه محل اقامت و فرودگاه لشكريان عربى بود ، مانند عسكر مصر ، و عسكر مكرم در خوزستان ، و عسكر المهدى در بغداد ، و عسكر نيشابور در خراسان ، و عسكر سامرا در عراق ، و عسكر زيتون و عسكر رمله در فلسطين ، و عسكر ابى جعفر منصور در باب بصرهء بغداد . « 2 » كه نسبت به اين مواضع در عربى عسكرى بود ، و بسا از رجال علم و ادب به آن منسوب‌اند . « 3 » چون همواره عساكر نو وارد اسلامى در خراسان و زابل با خطر حملهء مردم اينجا مواجه بودند ، در موارد مختلف براى حفاظت خويش عسكرهاى مستحكم و لشكرگا - ههاى متين را ساخته بودند كه هم از انجا بر شهرها و روستاها حكم ميراندند . در زبان درى اين عسكر عربى را لشكر يا لشكرگاه ميگفتند و چنين به نظر مىآيد كه قبل از ورود عرب و رواج زبان تازى ، همين مواقف و منازل عساكر را لشكر گفته باشند ، چه كلمهء عسكر هم از لشكر درى ساخته و معرب شده است . « 4 » و ما ميدانيم كه در زرنج سيستان جايى بنام لشكر موجود بود ، و چون در سنه 188 ه 803 م حمزه قايد آزاديخواه سيستانى از خراسان فرا رسيد ، همه عمال ( دولت عباسى ) را كه در لشكر بودند ، بكشت و بدر شهر آمد « 5 » و ازين برمىآيد ، كه لشكرگاه زرنج از شهر جدا بود .

--> ( 1 ) - تاريخ تمدن اسلامى 1 / 132 ( 2 ) - معجم البلدان 4 / 122 ببعد ( 3 ) - اللباب فى تهذيب الانساب 2 / 136 طبع قاهره 1356 ق ( 4 ) - معجم البلدان 4 / 122 و حواشى برهان 1895 ( 5 ) - تاريخ سيستان 159