از قاضيان بزرگ خراسان كه در بخارا قضا داشته‌اند ، بقول نرشخى : سيبويه ابن عبد العزيز بخارى ( حدود 100 ه 718 م ) و ابو ديم حازم سدوسى و عيسى بن موسى غنجار و حسن بن عثمان و عامر بن عمر و اسحاق بن ابراهيم خيطى ( متوفى در طوس 208 ه 823 م ) و سعيد ابن خلف بلخى بوده‌اند ، كه اخير الذكر در سلخ جمادى - الاولى 213 ه 828 م به قضاى بخارا مقرر شد و بعدل و شفقت و سنت‌هاى نيكو مشهور بود . « 1 » تنخواه قاضيان و كارداران چنين به نظر مىآيد كه در عصر قبل اسلامى در قسمت شرقى افغانستان وزيران و كارداران بزرگ دولتى تنخواه نقدى و اقطاع هر دو داشتند ، زيرا هيون تسنگ زاير چينى در حدود 9 ه 630 م گويد كه حاكمان و وزيران و قاضيان و كارداران دولتى هر يكى قسمتى از زمين براى تأمين معيشت خود دارند « 2 » و ازين برمىآيد ، كه رسم اقطاع كه تا قرن 18 م در افغانستان و هند رواج داشت ، در ان عصر هم مرعى بود ، و هر فردى از كارداران دولت زمينى را به اقطاع ميگرفتند ، كه از عوايد محصولات آن زندگى ميكردند . اما در سازمان دولتى ساسانيان كه در قسمت‌هاى غربى مملكت تا حلول اسلام دوام كرد ، كارداران سركارى تنخواه نقدى داشته‌اند ، كه از منابع مصرف خزانهء دولت يكى هم همين تنخواه كارداران اداره كنندهء امور حكومتى بود . « 3 » در دورهء اسلامى نخستين بار حضرت عمر بن خطاب بعد از تأسيس دواوين دولتى ، تنخواه كارداران و لشكريان را مقرر داشت ، كه تنخواه والى كوفه عمار بن ياسر تا شش صد درهم در ماهى ميرسيد ، و معاش عثمان بن حنيف كاردار مساحت زمين پنج درهم و ربع گوسپند روزانه بود ، و پنج هزار درهم سالانه عطا داشت . و تنخواه

--> ( 1 ) - تاريخ بخارا 2 ببعد ( 2 ) - سى - يو - كى كتاب دوم 142 ( 3 ) - كريستن سين در ساسانيان 162