سند عربى را به على بن حامد براى ترتيب چچ‌نامه داده بود . « 1 » چون دين اسلام و مبادى آن در خراسان رواج يافت ، از مردم اين سرزمين نيز كسانى كه در امور دينى دانشى و بصيرتى داشتند ، به منصب قضا رسيده‌اند ، و ما ميدانيم كه على بن مجاهد بن مسلم كابلى كه امام ترمذى در جامع خويش ازو روايت حديث دارد ، و از شيوخ حضرت امام ابو حنيفه است ( حدود 100 ه 718 م ) در رى قاضى بود « 2 » ، و در همين آغاز قرن دوم هجرى عماره سرخسى قاضى سرخس ، و ابو سفيان نسائى قاضى مرو ، و حسن امام و قاضى مرو ( متوفى 159 ه 775 م ) و حفص بن عبد الرحمن بلخى قاضى نشاپور ( متوفى 199 ه 814 م ) و مالك بن سليمان هروى قاضى هرات ، و مجاهد بن عمرو قاضى بخارا ، و حسن بن محمد ليثى قاضى مرو ، و ابو مطيع حكم بن عبد اللّه بلخى قاضى معروف خراسان ( متوفى 199 ه 814 م ) و اسحق بن ابراهيم حنظلى قاضى سمرقند ، و عبد العزيز بن خالد ترمذى امام و قاضى ترمذ و چغانيان و ناشر فقه و كتب حنفى در خراسان ، و عمر بن رباح نابينا قاضى و محدث بلخ ( متوفى 171 ه 787 م ) و ابو غانم يونس قاضى مروزى از ثقات حديث ( متوفى 159 ه 775 م ) و ابو على خوارزمى قاضى خوارزم ، اين همه از اصحاب و معاصران امام ابو حنيفه و قاضيان نواحى خراسان بودند ، و ازين مردم گاهى كسانى به قضاى ولايات اسلامى خارج خراسان هم ميرسيدند ، چنانچه ابو معروف سيستانى از اصحاب امام ابو حنيفه مدتى قاضى رم ( كردستان ) بود ، و سهل بن مزاحم مرد دانشمنديكه علم امام ابو حنيفه را در خراسان پراگنده بود ، چون مامون خليفه عباسى او را بقبول قضا فراخواند وى نپذيرفت . « 3 » و نيز عبد اللّه بن عبد الرحمن دارمى سمرقندى شيخ مسلم و ابو داود و ترمذى و از محدثان و فقيهان بسيار معروف است كه در سنه 181 ه 797 م به دنيا آمد ، و مدتى در سمرقند

--> ( 1 ) - چچ‌نامه 9 و 235 طبع بمبى 1939 م ( 2 ) - معجم المصنفين 3 / 74 طبع بيروت 1344 ق ( 3 ) - معجم المصنفين 2 / 109 ببعد