عبد الحي حبيبى
498
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
اما خليفهء اموى عبد الملك بن مروان ( 65 - 86 ه ) مسكوكات عربى را از تقليد روم و پارس رهانيده ، و دراهمى را به وزن ده مثقال ، و دينارها را به وزن هفت مثقال در سرتاسر كشور اسلامى رواج داد ، و مسكوكات سابقه را باطل نمود ، و باز حجاج در عراق و خراسان دراهم پانزده قيراطى را ضرب كرد ، و خراسان يكى از ان حصص مملكت بود ، كه در بلاد آن سكههاى دولت عربى به خط كوفى ضرب مىشد ، و بر سكههاييكه تا اوايل قرن دوم هجرى زدهاند ، نام شهر و دار الضرب را ننوشتهاند ، و اگر بر سكهيى تاريخ آن را نوشتندى ، اين تاريخ را بحروف جمل باضافهء كلمه السنه و عام . . . نوشتى نه به ارقام هندسى . صورت ضرب سكه بسيار ساده و ابتدائى بود ، بدين معنى كه اولا قالبى را از آهن ساختندى ، و در ان كلمات و مطالب مطلوبه را نقر كردندى ، و آن را « سكه » گفتندى ، كه همين نام بعد از ان بر مواد مسكوكه هم اطلاق شد . بعد ازين قطعات سيم يا زر را به مقدار درهم يا دينار بر ان قالب آهنين ميكوفتند ، تا نقش مطلوب بر روى آن باقى ماند ، و اين دستگاه را دار الضرب ميگفتند . « 1 » علاوه برين مسكوكاتيكه دولت عربى بنام خلفاء نشر و رواج ميداد ، برخى از مسكوكات سابقه دولتهاى غير عربى مانند شاهان ساسانى و يا شاهان بودايى گندهارا و كابل و پنجاب و باختر نيز ديده مىشود ، كه نام خليفه و كلمهء طيبه را نيز با وجود اشكال و رسوم قديمهء آن ، بر ان ضرب كردهاند ، كه نمونهاى آن گاهى از زير اطلال شهرهاى قديم افغانستان برمىآيد . بقول اصطخرى و ابن حوقل از مسكوكات رايج در سمت مشرقى افغانستان تا مجارى سند ، سكهيى بود ، بنام قنهرى ( جمع آن قنهريات ) كه تا قرن چهارم هجرى هم آن را در ملتان حكمرانان لودى افغانى ضرب كردندى ، مساوى پنج درهم عراقى ، و كذلك مسكوك خالص طلايى مساوى سه درهم هندى . « 2 »
--> ( 1 ) - تاريخ تمدن اسلامى 1 / 102 ( 2 ) - مسالك الممالك اصطخرى 173