عبد الحي حبيبى
465
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
بشارى مقدسى از كاريزهاى معروف نيشاپور ذكرى دارد ، كه در زيرزمين جريان داشته و آب آن در تابستان سرد بوده ، و هر كاريز از چهار تا هفتاد دهانه داشت و بعد از ان بر سرزمين مىآمد ، و شهر نشاپور به آب اين كاريزها مشروب ميشد : يكى قنات حيره و باب معمر ، دديگر كاريزابى عمرو خفاف . سديگر قنات شادياخ و سوار كاريز . « 1 » فرستار آب : در كتيبهء زبان درى قديم معبد سرخ كوتل بغلان ، با نام ترميم كنندهء معبد و بانى چاه آن نركر نزوك ، صفت فرى استار آب FREICTAR - AB نوشته شده ، و به گمان غالب در قرن دوم مسيحى و حدود 160 م وظيفه ميرآب در نهايت اهميت بوده ، و حتى در همين كتيبه فرى استار آب شاه بزرگ ، به شخص شهنشاه كوشانى منسوب گرديده ، و از ان معلومست كه از دربار شهنشاهى مقرر مىشد و بجاى وزير كشاورزى و آبرسانى و تعميرات كار ميكرد . وجود چنين منصب در تشكيلات دورهء كوشانى دو قرن اول ميلادى و نام آن به زبان درى مىرساند ، كه در دورهء قبل از اسلام و زمان مقارن نشر آن ، وظيفهء آبرسانى و زراعت اهميت زياد داشته و وزيرى از دربار شهنشاه بنام فرى استار آب در تشكيلات مملكت وجود داشت ، و مردم بسيار در همين تشكيلات آبرسانى كار ميكردند ، و چنانچه گذشت در بخشاب مرو در تحت قيادت امير آب ده هزار نفر بودند ، و چون اين مردم در امور آبرسانى و جوى كنى مهارت داشتهاند ، در دورهء اسلامى هم بر همين منصب خود باقى ماندند ، و چنانچه در سطور سابق بحوالت اصطخرى گفتيم ، براى پاسبانى انهار و بندهاى سغد و سمرقند در عهد اسلامى هم پاسبانان مجوسى ( زردشتى ) مقرر بودند ، كه درين كار سوابق طولانى و تجربهء كافى داشتند .
--> ( 1 ) - احسن التقاسيم 329