عبد الحي حبيبى
9
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
بقول هيون تسنگ مردم داراى فكر انصاف و راستبازىاند ، عهد و پيمان را نگهدارند ، و در اجراى قوانين حكومت صادق و استواراند ، و بنابران در بين ايشان مجرمين و مقصرين اندكند ، و جزاى تخلف دساتير ، حبس يا نفى ، يا قطع بينى و گوش ، و پاى و دست ، و گاهى جريمه نقديست . در انواع آداب و احترام از كلمات نيايش گرفته تا سجده كردن مروج است ، خم شدن ، ركوع ، بهم پيوستن دستها ، بر زانو خم شدن و طواف كردن سه مرتبه از آداب مروجه است . شخص بيمار تا هفت روز روزه ميگيرد ، و اگر بهبود نيافت ، بعد از ان دوا مىخورد ، مرده را با ماتم و عزا و گريههاى بلند و خرق لباس و كندن موى جنازه مىبرند ، يا آن را ميسوزانند و يا در آب عميق مىاندازند و يا در جنگل مى گذارند تا طعمهء سباع گردد . ادارهء حكومت بر ملايمت مبنى است و از مردم كار جبرى و ماليات سنگين نميگيرند ، و اكثر مردم از زراعت ارتزاق ميكنند ، و اگر كسى زمينهاى شاهى را كشت كند ، يك ششم را به حكومت ميدهد . بازرگانان همواره رفتوآمد ميكنند ، و باج راهها و پلها و خرجگيريها اندكست . و اگر در مواقع لازمه از مردم ايله جارى كار بگيرند به تناسب مقدار كار اجرت ميدهند . يك حصهء عساكر سرحدات مملكت را نگهدارى و برخى هم قصر شاهى را حفاظت كنند ، معاش آنها برحسب كار و خدمت است ، و گاهى پول علاحده هم داده مىشود ، و دفترى براى ثبت نامهاى لشكريان موجود است . حاكمان و وزيران و قاضيان و كارداران هر يكى قسمتى از زمين زراعتى را براى تأمين معيشت خويش تيول دارند . خوراك عمومى مردم شير ، مسكه ، قيماق ، شكر ، قند ، تيل ، نان ، ماهى ، گوشت گوسفند و غزال و گوزن است . خوردن گوشت گاو ، خر ، فيل ، اسب ، خوك ، سگ ، روباه ، گرگ ، شير ، بوزينه و كليهء حيوانات موىدار ، و پياز و سير