دودمانهاى حكمرانان داخلى كه از بقاياى كوشانيان و يفتليان و ديگر مردم اين سرزمين بودند و ديانت‌هاى بودائى و برهمنى داشتند حكم ميراندند ، كه ثقافت و دين و آئين ايشان به كلى صبغهء محلى را گرفته بود ، و چنين به نظر مىآيد كه از اوايل قرون ميلادى ، آزادى عقيده و پرستش درين سرزمين حكم‌فرما بوده و معابد كيش‌هاى متعدد بهر طرف كاين بودند . زيرا ما مىبينيم كه معبد سرخ كوتل بگ لنگ ( بغلان ) را شهنشاه بزرگ كوشانى كانيشكا ( 125 - 152 م ) بنا افگنده و بعد از ان در سنه 160 م ترميم شده است ، و بقرار متن كتيبه‌يى كه به خط يونانى و زبان تخارى ( درى قديم ) از ان معبد كشف شده و آثار مكشوفهء آتش‌پرستى از ان برآمده ثابت مىآيد كه اين آتشكده را براى پرستش اير : اور ( آتش ) بنا افگنده‌اند ، و رئيس ترميم آن در حدود 160 م كنار نگ نو كونزيكى از خاندان ماريگ بود « 1 » در حالى كه از همين خاندان يكنفر ديگر كه واگره ماريگ بن كمه گويا بود ، بيست سال بعد در سنه 51 عهد كانيشكا معبدى را در خوات و ردگ بنا كرد ، كه كتيبهء خروشتى آن اكنون در موزهء برتانيه لندن موجود است ، و اين معبد بنام ساكيامونى بودا بنا يافته است . « 2 » و ازين اسناد كتبى قديم درمىيابيم كه در قرن دوم ميلادى معابد آتش‌پرستى و بودائى هر دو در افغانستان بوده و حتى منسوبين يك خاندان بفاصلهء 20 سال در بنا و ترميم هر دو نوع معابد دست داشته‌اند . از آثاريكه در نقاط مختلف افغانستان از قندهار تاتكسيلاى آخر گندها را در باميان و قندوز و كاپيساوهده و پشاور و غيره بدست آمده به ثبوت ميرسد كه در پنج قرن اول ميلادى صنعت گريك و بوديك و اديان و تمدن مخلوط در محل تقاطع خود يعنى سرزمين بين تكسيلا و مجارى هيرمند و شمالا تا بلخ و تخارستان موجود بوده و مردم افغانستان در پديد آوردن اين مدنيت مخلوط دستى داشته‌اند ، و تا قرن

--> ( 1 ) - براى تفصيل رك : رساله ما در زبان درى بقلم عبد الحى حبيبى طبع كابل 1342 ( 2 ) - تاريخ افغانستان 2 / 302 و ما در زبان درى 134