هفتم و حلول دين اسلام ديانت‌هاى بودائى و زردشتى و مهرپرستى و شيوائى و نسطورى مسيحى و پرستش برخى از ارباب انواع و معبودان محلى درين سرزمين رواج داشت ، كه آثار هر يكى ازين آيين‌هاى محلى از زير زمين برآمده و موزيم‌هاى كابل و پشاور و اروپا را پر كرده است . « 1 » در قرون نخستين ميلادى از سه رسم الخط قديم درين سرزمين سراغ داريم : نخست رسم الخط يونانى عصر كوشانى كه در كتيبهء مكشوفه بغلان مربوط به عصر اخلاف كانيشكا و حدود 160 م پيدا شده و داراى 28 حرف و علامت شكل يونانى شكسته با برخى از اشكال خاص براى حروف زبان تخارى دورهء كوشانيست . « 2 » ديگر رسم الخط قديم خروشتى كه كتيبهء خوات و ردگ در حدود 180 م بدان نوشته شده و نوشته‌هاى ديگر آن هم از نقاط مختلف در افغانستان و هند كشف شده‌اند . « 3 » سديگر رسم الخط پهلوى كه بقول محققان از رسم الخط آرامى گرفته شده و خط رسمى دواوين و كتيبه‌ها و كتب دينى زردشتى عصر ساسانى بود « 4 » كه در قسمت غربى مملكت و خراسان وجود داشت ، و كتب سنتى و دينى زردشتيان بدان نوشته ميشد . چنين به نظر مىآيد كه در سرزمين‌هاى شرقى مملكت تا مجارى سند و در بين مردميكه بكيش‌هاى هندوان از بودائيت برگشته بودند ، رسم الخط سنسكريت هم

--> ( 1 ) - براى تفصيل رجوع شود به تاريخ افغانستان جلد دوم طبع كابل 1325 ش و فصل چهارم اين كتاب شرح طبقات مردم . ( 2 ) - براى تفصيل رجوع به رساله مادر زبان درى طبع كابل 1342 ش ، در عصر هيون تسنگ نيز در شمال هندوكش و جنوب آمو الفباى 25 حرفى وجود داشت ، كه از چپ براست نوشته مىشد ( سى - يو - كى ) اگر علايم حركات را ازين الفباى تخارى جدا سازيم باقى 25 حرف مىماند كه با قول هيون تسنگ سازگار است و مقصد همين رسم الخط يونانى است كه تا عصر هيون تسنگ هم دوام داشته است . ( 3 ) - براى تفصيل رجوع شود به كتاب كتيبه‌هاى خروشتى تاليف ستين كونو . ( 4 ) - ايران در عهد ساسانيان از كريستن سين 32 و سبك‌شناسى 1 / 69