جمال رضايى
598
بيرجندنامه ( فارسى )
مىكردند . هم به دور خود ( از راست به چپ ) مىچرخيدند و دست مىزدند و هم در دايره و " داو " رقص پيش مىرفتند و هر دو نفر پس از هر چرخ رو بهم مىكردند و دستى مىزدند و در ضمن چرخزدن حركاتى به اندامهاى خود - بخصوص اندامهاى صدرى بدن - مىدادند و با " اصول " و " كچول " و " بشكن " رقص را پرتحرّك مىنمودند . لباس رقّاصان در اين رقص همانند لباس آنان در رقص يكنفرى بود . تفاوت اين رقص زنانه با نوع مردانه در اين بود كه حركات زنان نرمتر و آرامتر و ظريفتر بود ، بعلاوه زنها در رقص نشستوبرخاست نمىكردند به همين جهت آهنگ رقص زنانه نيز از آهنگ رقص مردانه تحرّك كمترى را ايجاب مىكرد . اين رقص را رقص " دوره " مىخواندند . 3 - 2 - رقص با دستمال ( دسمالبازى dasmal bazi ) : نوع زنانهء اين رقص با نوع مردانه تفاوت زيادى نداشت جز اينكه نوع زنانهء آن با حركاتى نرمتر ، ظريفتر و خوشايندتر اجرا مىشد . آهنگ اين رقص كه گاه يكنفره و گاه چندنفره صورت مىگرفت مانند رقصهاى ديگر با " دايره " نواخته مىشد . رقّاص ممكن بود يك دستمال بزرگ يا دو دستمال كوچكتر به دست بگيرد و با حركت دادن و گرداندن و باز كردن و . . . آنها منظرهء رقص را تماشايىتر و ديدنىتر مىنمود . * * * يادداشت - رقصهايى كه در روستاهاى پيرامون بيرجند ( محدودهء مورد پژوهش ما ) معمول بود از نظر نوع كمابيش همانند رقصهايى بود كه شرح آنها گذشت ولى نحوهء اجرا و " شور " و " جوش " و تحرّكى كه جشنهاى روستاييان داشت خيلى بيشتر از رقصهاى شهريان بود كه رقصهاى روستايى را از شهرى ممتاز مىكرد . تفاوتهاى اين رقصها را مىتوان در نكات زير خلاصه كرد : * زنان روستايى پيراهن و شليتهء بلند مىپوشيدند . اين نوع پوشاك " نمود " و جلوهء رقص را تغيير مىداد . * در روستاها - بويژه در عروسىها و ختنهسوريها - زن و مرد باهم مىرقصيدند كه در شهر كمتر اين كار را مىكردند . * آهنگهاى رقصهاى روستايى پرصداتر ، تندتر ، بلندتر ، پرتحرّكتر بود و شور بيشترى ايجاد مىكرد . * بر روى هم رقصهاى روستايى پرتحرّك و گاه " خشن " بود و رقصهاى شهرى " آرامتر " و " نرمتر " .