بيرجند آن زمان بسيار شنيده مىشد و بسيارى از زنان و دختران و كودكان آنها را حفظ داشتند كه گاه به مناسبت و گاه براى تفنن آنها را مىخواندند و من در اين كتاب - جابه‌جا - نمونه‌هايى از آنها را آورده‌ام . 6 - اشعار گوناگون و پراكنده : بجز انواعى كه ياد شد نمونه‌هاى ديگرى از سخنان منظوم در موضوعات و با مضامين مختلف در بيرجند خوانده و شنيده مىشد كه به آنها هم " شعر " مىگفتند . اين سروده‌ها كه معمولا به گويش بيرجند - يا آميخته‌اى از فارسى و بيرجندى - بود فراوان بودند و در ميان آنها قطعات كوتاه و بلند - از دو يا سه‌لختى گرفته تا چندين بيتى - ديده مىشد و خواندن آنها از سرگرمىهاى خوب كودكان و نوجوانان بود . * * * ويژگىهاى اشعار عاميانه بيرجندى : 1 - زبان اين سروده يكدست نيست يعنى نه گويشى است و نه فارسى بلكه آميخته‌ايست از هر دو و اين امرى طبيعى است زيرا شعر عاميانه هميشه در همه‌جا تحت تأثير و نفوذ زبان و شعر رسمى است ؛ از اينرو نه تنها واژه‌ها و تعبيرهاى " فارسى " در آن زياد است بلكه شيوهء بيان نيز از " فارسى " متأثّر است . يكى از عواملى كه در اين اختلاط بسيار مؤثّر بوده و هست " وزن " است كه شاعر گاه براى رعايت وزن از واژه‌هاى فارسى يا تلفّظ فارسى واژه‌ها استفاده كرده و مىكند . عامل ديگر اينكه بسيارى از اين اشعار " گويشى " نيستند و " فارسى " مىباشند كه مردم هرجا آنها را با تلفّظ گويشى خود مىخوانند و چون همهء واژه‌ها و طرز تعبير آنها را نمىتوانند به گويشى برگردانند ناگزير برخى واژه‌ها و تعبيرها و تركيبها به همانگونهء " فارسى " خود باقى مىمانند و " زبان " سروده از يكدستى بيرون مىآيد . نمونه‌هاى بارز اين شعرها دوبيتىها هستند كه " قالب " و " مضمون " بسيارى از آنها يكى است و تنها در چند واژه باهم تفاوت دارند . بسيارى از اشعار گويشى بيرجند اين‌چنين‌اند . بارزترين ويژگى زبانى اين سروده‌ها سادگى و بىتكلّفى آنهاست و چون به زبان محاورهء مردم سروده مىشده يا درمىآمده‌اند از آراستگىها و آرايشهاى لفظى و بطور كلى " صنايع ادبى " بر كنار هستند . 2 - وزن اين اشعار در مقايسه با معيارهاى " عروضى " هميشه درست نيست و گاه به " هجائى " نزديكتر است كه نشانهء ديرينگى آنهاست . كم نيستند اشعارى كه وزن آنها " غلط "