فصل سه بنيادها و مؤسّسات خيريّه و عمومى در آغاز سدهء چهاردهم خورشيدى سه بنياد خيريّه در بيرجند وجود داشت : 1 - بنگاه آب لولهء بيرجند : چنان‌كه در گفتار « آب بزرگترين مشكل بيرجند » « 1 » ياد شد مهم‌ترين و حسّاس‌ترين مشكل بيرجند در آن زمان مسألهء آب - به‌ويژه آب آشاميدنى - بود و تنها چاره‌اى كه براى آن انديشيده بودند احداث و ساختن آب‌انبار براى ذخيره كردن آب و استفادهء بعدى از آن بود . ساختن آب‌انبار اختصاص به بيرجند نداشت و در بسيارى از شهرها و حتّى روستاهاى بزرگ ايران معمول بود و برخى از نيكوكاران با وقف كردن بخشى از اموال خود و يا با صرف قسمتى از دارايى خويش آب‌انبارهايى احداث مىكردند . در بيرجند آن زمان تعداد زيادى آب‌انبار وجود داشت « 2 » كه همه توسّط خيرخواهان ساخته و به صورت عام وقف شده بود . وجود اين آب‌انبارها تا اندازه‌اى مشكل بىآبى را حل مىكرد ولى دشوارى بزرگ وقتى روى مىنمود كه بارندگى كم مىشد و يا نمىشد و آبهاى بهارى تكافوى پر كردن آب‌انبارها را نمىكرد ، در چنين سال‌هايى بود كه مردم با دشوارى و گرفتارى عظيمى روبرو مىشدند . اين وضع سبب شد كه « امير » وقت بيرجند - شوكت الملك دوم - تصميم گرفت با كمك توانگران شهر آب روستاى « علىآباد » را به شهر بياورد و اين فكر را با تأسيس « بنگاه خيريّهء آب لولهء بيرجند » از انديشه به عمل درآورد و آب « علىآباد » با هميارى ثروتمندان و نيكوكاران در لوله‌هايى كه در شهر كشيدند جارى شد و در دسترس مردم قرار گرفت . از اين لحاظ بيرجند نخستين شهر ايرانست كه در هفتاد و پنج سال پيش لوله‌كشى شده است « 3 » .

--> ( 1 ) . نك : جستار چهار . صص 212 - 157 . ( 2 ) . نك : آب‌انبارها . صص 178 - 172 . ( 3 ) . نك : منصف . محمّد على . « امير قاين » . صص 155 - 149 و « خاطراتى از بيرجند » . ابو الحسن آيتى ، ص 51 و فصل