بازيافت و اكنون هم زير نظر و به سرپرستى آية اللّه حاج شيخ جواد عارفى ( دهكى ) به خدمت با ارج خود ادامه مىدهد . 3 - 5 - مدارس جديد : اين فصل اختصاص به مدارس جديد بيرجند در دورهء پژوهش ما دارد . قصد نگارنده در اين فصل نوشتن تاريخچهء تأسيس و سابقه و چگونگى اداره و برنامه‌هاى آموزشى آن مدرسه‌ها نيست زيرا اوّلا زمان تأسيس نخستين مدرسهء جديد از محدودهء پژوهش ما بيرون است . ثانيا دربارهء اين كار بزرگ پيش از من كسانى ديگر مطالب بسيارى نوشته‌اند « 1 » و بىگمان پس از اين هم خواهند نوشت ؛ تنها يادآور مىشود كه نخستين مدرسهء ابتدايى پسرانه در ذى الحجّهء سال 1326 هجرى قمرى و نخستين مدرسهء ابتدايى دخترانه در سال 1301 هجرى خورشيدى در بيرجند تأسيس شده و در ادامهء آنها به‌تدريج يك دورهء كامل متوسّطهء پسران و يك دورهء سه سالهء متوسّطهء دختران ( سيكل اول دبيرستان ) نيز داير گشته است . اين مدارس به ابتكار و اهتمام محمّد ابراهيم خان علم ( شوكت الملك دوم ) تأسيس و داير شده و همهء هزينه‌هاى آنها ( اعمّ از هزينه‌هاى ادارى ، حقوق معلّمان و كارمندان و كاركنان ، كمك خرج تحصيلى شاگردان كم‌بضاعت ) به دستور اين « امير » از محلّ درآمد موقوفات برادر بزرگش اسماعيل خان ( شوكت الملك اول ) تأمين و پرداخت مىگرديده « 2 » . به همين مناسبت همهء اين مدارس « شوكتيّه »

--> ( 1 ) . در اين‌باره مطالب زيادى نوشته شده كه بسيارى از آنها به چاپ رسيده است . از مشروح‌ترين و مستندترين آنها مىتوان به آنچه شادروان محمّد على منصف در كتاب « امير قاين » ( صص 136 - 125 ، چاپ دوّم ) نوشته و مقالهء محقّقانهء استاد دكتر محمد رضا راشد محصّل در « كتاب پاژ » ( شمارهء 15 ، صص 150 - 143 ) ياد كرد . هم‌چنين يادداشتهايى از استادم شادروان ميرزا ذبيح اللّه ناصح ( معلّم و مدير نامدار و خدمتگزار راستين و بزرگ فرهنگ بيرجند و سيستان و بلوچستان ) در دست است كه مورد استفاده آقاى دكتر راشد قرار گرفته ولى تاكنون چاپ نشده است . علاوه‌بر اينها دانشمندان و پژوهندگان و كسان ديگرى نيز در اين مورد مطالبى نوشته‌اند از جمله : * آيتى . حاج شيخ محمد حسين در « بهارستان » . ص 11 . چاپ دوم . * جلالى نايينى . دكتر سيد محمد رضا در مقدمهء « منتخب اللطايف » . چاپ تهران . 1349 ( نك : مقالهء دكتر راشد ص 150 ) . * خزاعى . محمّد در « نگرشى بر مسايل جغرافيايى و آموزشى بيرجند » . صص 77 - 76 . * آيتى . ابو الحسن در « خاطراتى از بيرجند » ، « مدرسهء شوكتيّه » . صص 47 - 37 . ( 2 ) . « اسمعيل خان » ( شوكت الملك اوّل ) - برادر بزرگ محمد ابراهيم خان ( شوكت الملك دوم ) - اميرى محتشم و بسيار ثروتمند بود و چون فرزند نداشت ثلث اموالش را به اين برادر كه قرار بود جانشين وى بشود بخشيد و ثلثى را بر امور خيريّه وقف نمود و توليت آن را با اختيارات تامّه به او واگذار كرد و يك ثلث مانده را براى ورثه گذاشت . محمد ابراهيم خان پس از مشورت با علماى بزرگ بيرجند و اخذ موافقت آنان كليّهء هزينه‌هاى مدارس شوكتيه را از محلّ درآمد اين موقوفات تأمين و پرداخت مىكرد .