نام گرفته بود « 1 » . نخستين محلّ شوكتيّه « حسينيهء شوكتيّه » ( امام رضاى كنونى ) بود كه مدرسه در آن داير گشت و چندين سال در آن محلّ اداره مىشد « 2 » . اين حسينيّه كه از شاهكارهاى معمارى است و به دستور و هزينهء « اسماعيل خان » ( شوكت الملك اوّل ) براى عزادارى ايّام محرّم ساخته شده مناسبترين و بهترين جا براى مدرسه بود و سال‌ها هم مراسم عزادارى - طبق نظر بانى و واقفش - در آن برگزار مىشد و هم مدرسه در آن اداره مىگشت . بعدها كه مدرسهء متوسّطهء شوكتيّه رشد كرد و شكل گرفت و شاگردانش زياد شدند و مدرسهء ابتدايى را به « حسينيهء حاج عبد العلى خان » « 3 » منتقل كردند و حسينيهء شوكتيّه را به مدرسهء متوسّطه اختصاص دادند . در دههء اوّل قرن اخير اين دو مدرسه در اين دو حسينيّه اداره مىشد . در اوايل دههء دوم مدرسهء متوسّطه به « باغ بىبى زهره » « 4 » منتقل گرديد « 5 » و مدرسهء ابتدايى دوباره به حسينيّهء شوكتيّه تغيير مكان داد « 6 » . به دستور محمد ابراهيم خان - هنگام تأسيس مدرسهء دخترانه - « عمارت قلعه » كه در جنب قلعهء قديم و « ارگ » آن قرار داشت و ملك شخصى او بود پس از تعميراتى به اين مدرسه تخصيص داده شد « 7 » . مدرسهء دخترانهء شوكتيّه كه « مدرسهء نسوان » ناميده مىشد سال‌ها در اين عمارت اداره مىگشت و وقتى كه دورهء اوّل متوسّطهء دختران داير گشت در همين عمارت فعاليّت مىكرد و با دبستان يك‌جا اداره مىشد ، حتّى در سال‌هاى پايانى دههء دوّم و آغاز سدهء سوم دانشسراى مقدماتى دختران نيز در همان عمارت داير بود . اين مدرسه بعدها به « دوشيزگان » تغيير نام داد . معلّمان مدارس شوكتيّه برخى از علما و دانشمندان و باسوادان خود بيرجند بودند و بعضى را شوكت الملك از تهران و شهرهاى ديگر ( حتّى از هند ) براى ادارهء مدارس و تدريس در آنها به بيرجند دعوت كرده بود . شادروان منصف چند عكس از مديران و معلّمان و شاگردان آن زمان مدارس در كتاب « امير قاين » چاپ كرده و اسامى مديران و معلّمان را در زير عكسها نوشته

--> ( 1 ) . بيرجند از اين نظر در شمار نخستين شهرهاى ايران ( پس از تهران ) است كه چنين مدارسى در آن تأسيس و داير شده است . ( 2 ) . نك : حسينيّهء شوكتيّه . صص 129 - 128 . ( 3 ) . نك : حسينيّه حاج عبد العلى خان . ص 125 . ( 4 ) . نك : باغ بىبى زهره . ص 272 . ( 5 ) . در دههء سوم اين سده توسط ادارهء فرهنگ بيرجند بنايى در شمال ميدان مقابل پادگان نظامى آن روز براى « دبيرستان شوكتى » ساخته شد . اين بنا سالها بعد هنگام تأسيس نخستين مؤسّسهء آموزش عالى بيرجند به آن اختصاص داده شد . ( 6 ) . سالها بعد ، حسينيّهء حاج عبد العلى خان به يك دبستان دولتى اختصاص يافت كه نخست « دبستان تديّن » ناميده مىشد و بعد به « دبستان حكيم نزارى » تغيير نام داد . ( 7 ) . شوكت الملك به‌جز در بيرجند در برخى از مراكز بخشها و روستاهاى بزرگ نيز مدارسى تأسيس نمود مانند موسويّه ، مختاران ، سربيشه ، گيو ، خوسف و مدرسهء قاين را نيز زير حمايت گرفت و تقويت كرد و توسعه داد .