از خشت خام و گل ساخته مىشد واژهء بسيار مناسبى براى « بنّا » ست . افراد اين صنف - مانند همه‌جا - در درجات مختلف قرار داشتند و هركدام يكى از كارهاى بنّايى را انجام مىدادند . « معمار » به استاد « گلكارى » اطلاق مىشد كه همه كارهاى بنّايى را بلد بود و علاوه‌بر آن « طرح » بنا را هم مىريخت و همه « محاسبات » را براى مقاومت بنا مىكرد و بر اجراى كار نظارت مىنمود و خود او هم كارهاى حسّاس و مهم را انجام مىداد مانند زدن طاق ، تراز كردن ديوارها و . . . معمولا بزرگترين و ورزيده‌ترين معماران رييس صنف آنها بود و در مواقع نياز - هم براى كارهاى بنّايى و هم در موارد شخصى - به او مراجعه مىكردند و رأى او حجّت بود . در زمانىكه ما از آن سخن مىگوييم برجسته‌ترين معمار كه عملا رياست صنف را به عهده داشت و خودش هم كار مىكرد شخصى بود به‌نام « استاد حسين استاد فرج » ( فرج‌زاده ) كه پدر او هم بنّا و معمار بوده است . او استادكار و معمارى بسيار ورزيده و به معنى كلمه « استاد » بود . بسيارى از بناهاى بزرگ آن روز بيرجند كار او بود از جمله « پوشش » سقف گنبدى آب‌انبار بزرگ « ملك » كه بىشك يك شاهكار بنّايى است . چون وضع اقليمى بيرجند بىشباهت به « يزد » نيست گاهى برخى از توانگران كه قصد ساختن خانه يا بنايى ديگر داشتند از يزد معمار مىآوردند ، هنوز از خانه‌هايى كه معماران يزدى در آن روزگار در بيرجند ساخته‌اند مىتوان نمونه‌هايى را نشان داد . « استاد حسين استاد فرج » در طرّاحى و ساختن اين‌گونه بناها با آنان همكارى مىكرد و گاهى بر كار آنان خرده مىگرفت و حق با او بود . 8 - 2 - اشترداران : چون در آن زمان وسايط نقليّهء موتورى بسيار كم بود بيشتر كالاهاى تجارتى و بارهاى سنگين كه مىبايست به جاهاى دور حمل مىشد به وسيلهء شتر صورت مىگرفت حتّى هيزم ( كنده ) و زغال و نمك و . . . را با شتر به شهر مىآوردند از اين‌رو « شتردارى » ( اشتردارى ostordari ) كارى معتبر و پردرآمد بود و « اشترداران » بزرگ كه هركدام چند « قطار اشتر » داشتند در شمار ثروتمندان و قدرتمندان به‌شمار مىآمدند . مسيل « رود » بيرجند هنگامىكه در آن آب روان نبود و احتمال جارى شدن سيل نمىرفت ( يعنى بيشتر اوقات سال ) بارانداز شتران بود . به‌ويژه شترانى كه هيزم و زغال و نمك مىآوردند بارشان در اين مسيل پياده و براى فروش عرضه مىشد . شوكت الملك و حسام الدّوله بيشترين شترها را داشتند و كاروان‌هاى بزرگ راه مىانداختند . علاوه‌بر آنها كسانى بودند كه به تفاوت تعدادى يا قطارهايى شتر داشتند و كاروان‌ها و قافله‌هاى بزرگ تجارتى و زيارتى راه مىانداختند و در زندگى مردم نقش بسيار