فصل سه بندها در گويش بيرجند - مانند شهرهاى ديگر خراسان - به‌جاى كلمهء « سدّ » عربى واژهء « بند » فارسى به‌كار مىرود . در بيرجند آن زمان سه نوع « بند » براى ذخيره كردن آب وجود داشت كه برخى از آن‌ها هنوز وجود دارند : 1 - بندهايى كه در كوهستان جنوبى بيرجند ( باغران ) در بين درّه‌ها و در فاصلهء ميان دو كوه - در تنگترين گذرگاه درّه‌ها - به عرض چند و ارتفاع چندين متر با سنگ و آجر و آهك و ساروج و . . . ساخته شده‌اند . اين بندها ديواره‌هايى بلند ، پهن ، ضخيم ، با انحنا و استوار و پشتيبان‌ها و پشتوانه‌هاى قوى كه به آن‌ها « تپانچه » يا « پشت‌بند » مىگويند دارد كه در برابر فشار آب بسيار مقاوم هستند . معمولا در ميان ديوارهء بند حفره‌اى چاه مانند تعبيه مىكنند كه به آن « تنوره » مىگويند و جابه‌جا سوراخ‌هايى به داخل بند دارد و آن‌ها را هنگام پر كردن بند مىبندند و هر وقت خواستند از آب‌بند استفاده كنند يكىيكى و به‌تدريج از بالا باز مىكنند كه آب‌بند از آن‌ها به بيرون مىريزد . اين سوراخ‌ها را « قر qar » مىنامند ، و هرچه ديوارهء بند بلندتر باشد تعداد « قر » ها بيشتر است . آبى كه در درياچهء بند جمع مىشود بر اثر نفوذ به كف درّه به ازدياد آب كاريزهاى روستاهاى زير بند نيز كمك مىكند از اينرو بندها سودهايى دوگانه دارند . از اين نوع بندها در زمانى كه ما از آن سخن مىگوييم چهار تا در كوه باغران كه پرآب‌تر از كوه شمالى بيرجند است وجود داشت : [ 1 - بندهاى منطقه باغران ] 1 - 1 - بند دره : واژهء « دره » در اين تركيب اضافى در گويش بيرجند بىتشديد و با تخفيف ( دره dare ) فراگو مىشود . « دره » نام دو روستا در فاصلهء هفت و هشت كيلومترى جنوب بيرجند - در كوه