جمال رضايى
163
بيرجندنامه ( فارسى )
نقلى از آن نكرده است . 3 - رود كفتر خان : « كفتر خان » يا « كبوتر خان » به برجهايى گفته مىشده كه آشيانههايى ويژهء كبوتران داشته و اين پرندگان در آنها لانه مىكرده و كشاورزان از فضولات آنها براى كود استفاده مىكردهاند . در شمال غربى بيرجند يك « رود » يا مسيل ديگر هست كه به اين نام معروف است و در گويش بيرجند به آن « رود كفتر خا [ ن ] rude kaftar xo [ n ] » مىگويند . آب اين مسيل از كوههاى شمالى شهر مايه مىگيرد و اگر در آن كوهها باران شديدى ببارد سيلى در اين مسيل جارى مىشود . كوههاى شمالى شهر از كوههاى جنوبى خشكتر و كمبارانتر است در نتيجه اين « رود » نسبت به دو « رود » ديگر كمآبتر مىباشد . بستر اين « رود » با شيبى تند از شمال به جنوب - اندكى متمايل به غرب - از ميان دو گورستان كهنه و نو مىگذرد و در شمال غربى تپّهء قلعهء پايين شهر به « رود شور » مىپيوندد . * * * سه رود مذكور در غرب قلعهء پايين شهر و در فاصلهء بيرجند و روستاى « حاجىآباد » ( كلاتى هاجى kelatey haji ) بههم مىپيوندند كه اگر در همهء آنها آب جارى باشد « رود » عظيمى ايجاد مىشود ، به همين جهت آن را « شاهرود » مىنامند . « شاهرود » به طرف غرب پيش مىرود و از « خوسف » مىگذرد ؛ اين قسمت آن « خوسفرود » نام دارد . « خوسفرود » اندكى تغيير مسير مىدهد و بهسوى جنوب منحرف مىشود و پس از آنكه « رود كاريچگان » به آن پيوست به نزديكى كوير نمك به نمكزار مىريزد . نمكى كه پس از تبخير اين آب در آن نمكزار باقى مىماند از بهترين و شورترين و سفيدترين نمكهاست و فوق العاده خوشطعم و مطلوب و مرغوبست .