حسين مدرسى طباطبائى
39
برگى از تاريخ قزوين ( فارسى )
سودمند است : « آرامگاه حسين بن على بن موسى الرضا « ع » در وسط محوطهء بزرگى كه صحن خوانده مىشود قرار دارد . محوطه از سه طرف شمال و خاور و باختر مستقيم و از سوى جنوب انحنائى دارد كه تقريبا هلالى شكل است . دور تا دور صحن با ديوارهايى محاط است كه به صورت طاق نماهاى وسيعى ساخته شده و با كاشىهاى رنگين تزيين گرديده است . طول آن در حدود يك صد ذرع و عرض آن 70 ذرع است . در قسمت شمال در وسط و روبهروى ايوان طاق نماى بزرگى است كه از دو طرف شرق و غرب آن دو راهرو به درازاى 3 و پهناى 2 متر به دالان و در ورود متصل است . طول دالان نيز ده متر و عرض آن شش متر است و در ورود به صحن در وسط دالان قرار دارد در سه جانب خاورى و باخترى و جنوبى صحن از داخل جمعا پنجاه و دو طاق نما بنا شده كه هريك چهار متر درازا و دو متر پهنا دارند . سمت شمال نيز علاوه از طاق نماهاى جلو ، در عقب داراى ده باب حجرهء بزرگ است كه در طرفين راهروها واقع شدهاند و در معنى هر حجره يك جلو خان هم در جلو دارد . كليهء طاق نماها و حجرات با آجرتراش ساخته شده و با كاشى تزيين گرديده است ، مخصوصا ابروان طاق نماها را با كاشى گل و برگ اسليمى به طرز زيبايى بنا كردهاند . حجرههاى دهگانهء شمالى داراى ارسى است و هريك از آنها اختصاص به آرامگاه خانوادهاى دارد . در بعضى از حجرهها نيز يك يا چند نفر كه از معاريف بوده ولى با هم نسبتى ندارند مدفون گرديدهاند . غالب اين حجرات در قديم مفروش و داراى چراغ بوده است . اكثر شبهاى جمعه و ديگر شبهاى عزيز از محل موقوفات اشخاص متوفى چاى و قهوه داده مىشد و اشخاصى موظف بودند در سر مزار كلام اللّه مجيد تلاوت نمايند ، گاهى هم روضهاى در بعضى از مقابر برپا مىگرديد .