البلدان كتاب « البلدان » كامل و تمام بدست ما نرسيده و قسمت مهمى از آن مربوط به بصره و عربستان مركزى و هند و چين و بيزانس و ارمنستان و عواصم از ميان رفته است « 1 » و ما در ترجمه جاى افتادگى را نشان داده‌ايم « 2 » . البلدان يعقوبى قديمترين كتاب جغرافيايى عربى است كه بدست ما رسيده است . « 3 » مأخذ كسانى كه تاريخ تأليف البلدان را پس از سياحت ارمنستان و خراسان و هند و مصر ، در سالهاى 891 - 892 م ( 278 - 279 ه ) ، و در مصر دانسته‌اند ، « 4 » ظاهرا بايد گفتار خود يعقوبى باشد كه مىگويد : از روزى كه سامره بنا شده و مسكون گرديده است تا تاريخ تأليف البلدان پنجاه و پنج سال مىگذرد . « 5 » قسمت مربوط به مغرب اين كتاب در سال 1860 م به همت دخويه ( 1836 - 1909 م ) de goeje خاور شناس هلندى بچاپ رسيد . و نخستين اثرى بود كه در دنيا از يعقوبى انتشار يافته است . تمام كتاب در سال 1861 م . به همت جوينبول juynboll مستشرق هلندى بچاپ رسيد و منتشر شد . در سال 1891 ديگر بار تمام كتاب جزء چند مجلد كتاب جغرافيايى به همت دخويه در ليدن بچاپ رسيد . « 6 »

--> ( 1 ) ر ك دائرة المعارف اسلامى ج 4 ص 1152 ، بلدان الخلافة الشرقيه ص 26 ( 2 ) ر ك ص 102 ، س 4 ( 3 ) ر ك تاريخ آداب اللغة العربيه ج 2 ص 219 ( 4 ) دائرة المعارف اسلامى ج 4 ص 1152 ، مدخل سارتن ج 1 ص 607 ، مقدمهء هوتسما بر تاريخ ، نقل از دخويه ( 5 ) ر ك ص 41 ( 6 ) اين كتابها بر حسب ترتيب تاريخى بشرح زير است : 1 - المسالك و الممالك ابن خرداد به ( اواسط قرن سوم هجرى ) . 2 - كتاب الخراج قدامة - ابن جعفر ( اواسط قرن سوم هجرى ) . 3 - مختصر كتاب البلدان ابن فقيه ، تأليف شده پس از مرگ معتضد ( 279 - 289 ) . 4 - الأعلاق النفيسهء ابو على احمد بن عمر بن رسته ، تأليف سال 290 در اصفهان . 5 - البلدان يعقوبى . 6 - المسالك و الممالك ابو اسحاق ابراهيم ابن محمد فارسى اصطخرى متوفاى سال 346 هجرى . 7 - المسالك و الممالك ابن حوقل بغدادى ، متوفاى حدود سال 350 هجرى . 8 - احسن التقاسيم محمد بن احمد مقدسى ، تأليف سال 375 هجرى . ( 9 ) التنبيه و الاشراف مسعودى متوفاى سال 345 هجرى .