مسيح ذبيحى
65
استرآبادنامه ( سه سفرنامه ، وقفنامه وسرگذشت ) ( فارسى )
دهات شاهرود از ده ملّا تا دو فرسخ آبادى نيست مگر قهوهخانهء پاآب . راهنجان ، قلعه نو و كلاته خان . متعلّق به حضرت مستطاب اشرف ارفع و الا شاهزاده سپهسالار اعظم است آباد و مخصوصا در هذه السنّهء 1322 كه از خراسان مراجعت فرمودند توجّه كاملى در آبادى و تعمير قنات و غرس اشجار آنجا شده است . قلعهء على اكبر خان ، يونس آباد ، سقاوه ، ارديان ، رويان ، دزج ، سعيد آباد ، قلعهء نوروز خان ، باغ زندان نيم فرسنگى شهر است . شاهرود شهر معتبرى است تاجر نشين و تجّار معتبر خارجه و داخله در او مسكون و بازارهاى متعدّد و كاروانسراهاى معمور تاجر نشين دارد و ميوهخانه است و داراى حمّامهاى متعدّد و كاروانسراهاى جديد مرغوب است كه براى زوّار ساختهاند . بندر معتبرى است و آب معروف به جلالى كه زياده از پنج شش سنگ است از وسط شهر كنار خيابان مىگذرد و اغلب كوچهها باغها درخت كاشتهاند و باغها ميوهء فراوان دارد و انگور و هلو و انجير شاهرود معروفى است . ابنيهء عاليهء اين شهر منحصر به يكى دو سه خانه است . رفته رفته مردم درصدد آبادى و ساختمان طرز جديد شدهاند . خانهها از خشت و گل و بندرت بناى آجرى پيدا مىشود . حكومت شاهرود در بسطام مىنشيند و در شاهرود عمارت ديوانى ندارد . بسطام در دامنه واقع است كه دو سمت آن كوه و جمعيّت و آباديش كمتر از شاهرود است . ارگى قديم دارد كه محلّ نشيمن حكّام است . هوايش در نهايت اعتدال و اراضيش حاصلخيز و سرورانگيز است . مقبرهء / 86 / سلطان با يزيد رحمة اللّه عليه در داخل شهر در مقابل ايوان و مقبرهء امام زاده محمد پسر امام جعفر صادق عليه السّلام مدفونست و جمعى ديگر از مشايخ و معارف عرفا نيز در جوار ايشان مدفونند . قسمت غربى اين گنبد مسجد و معبد سلطان با يزيد بوده كه گچبرى و منبّت كارى درب مسجد نهايت تعريف دارد و بنا بر معروف بانى اين بنا سلطان محمود است و جسد خود او نيز در سردابى كه جنب اين گنبد است گذاشته شود و در حق اين جسد چيزها مىگويند و معروف است كه هنوز اثر جراحت سينهاش باقى است و آنچه محقّق است اين جسد به حسب قد و جثّه از مردمان امروز بمراتب طويل و عظيم الجثّهترست . و غرايب ديگر آنكه منارهاى دارد