مسيح ذبيحى
66
استرآبادنامه ( سه سفرنامه ، وقفنامه وسرگذشت ) ( فارسى )
در پهلوى گنبد به ارتفاع 25 ذرع مانند منارجنبان اصفهان متحرّك . بر بالاى مناره روند به قوت حركت دهند جنبش مناره محسوس و آجرى لب مناره بگذارند خواهد افتاد به سبب حركت معلوم نشده . واللّه اعلم . كوه شاهوار كه از جبال معروفست در محاذى بسطام واقع و بعضى ييلاقات خوش آب و هوا در دامنهء اين كوه واقعند . دهات خرقان ، مغان ، ابرسيج ، و كوه پر برف ابر در اين سمت و از بسطام نمايان است . شاهرود به تاش شش فرسنگ و جاده تا كلاته مرحوم شاهزاده جهانسوز ميرزا خيابان مشجّر و مسطّح و كالسكه رو است . كلاتهء مرحوم شاهزاده جاى مصفّا و باغات مشجّر ميوه و عمارتى نيكو و آب قنات و رودخانه دارد ، تا شهر يك فرسنگ است . از اين كلاته جادّه به سمت مغرب و در دو طرف جاده به فاصلهء يك فرسنگ و در بعضى نقاط كمتر منتهى به كوه و تپّه ماهورها مىشود و در اين راه بعضى قراولخانههاى سنگى در فراز تپّه و كوهها از آثار قديمه باقى است . در سه فرسنگى قهوهخانهء محمد آباد و / 87 / كاروانسرايى زير دست جادّه تازه ساخته شده و قهوهخانهء على حدّه هم با مزرعه در كنار جادّه هست و راه همه جا مايل به صعود و مسطّح و سنگلاخ و ماسهزار است تا به تپّهء مرتفع سنگى و خاكى مىرسد . از آنجا تا به تاش دو فرسخ و جادّه همه جا مايل به شمال مغربى و پست و بلند است و دو سمت جاده منتهى به كوهها مىشود . زير دست جادّه رودخانه است . در يك فرسنگى تاش مزرعه و آبادى موسوم به گرو و بحتر است و اين رودخانه تاش و آبهاى متفرّقه موسوم به دانه دو آب است . تاش جزو عمل شاهكوه و مركّب از تاش بالا و تاش پايين است و در جغرافياى استرآباد كاملا ذكر شده . قصبهء معتبر و آباد و پر جمعيّت است . مردمش صاحب اغنام و احشام و با بضاعتاند . هوايش نهايت ييلاق و اطرافش كوههاى مرتفع و در بعضى درختان « اورس » روييده . كاروانسراهاى متعدّد و خانههاى مرغوب ساختهاند و با گل مخصوصى همه ساله در شب عيد نوروز تمام اطاقها و حياط خودشان را سفيد مىكنند و داراى تلگرافخانه و حمّام رعيّتى و تكايا و مسجد متعدّد است و انواع شكار چرنده و پرنده در كوهها يافت مىشود . از تاش به قوزلق شش فرسنگ و تا پاى گردنه و كتل جلين و بلين يك فرسنگ است و