[ جلد سوم ] مقدّمه : بسم اللّه الّرحمن الّرحيم گردآورى مطالب و چاپ و نشر مجموعهء حاضر ، كه مجلّد سوم از كتاب « اردبيل در گذرگاه تاريخ » است ، توفيق مجددى است كه خداوند متعال بر ما عنايت فرموده و قسمت ديگرى از آرزوى ما را در اين زمينه تحقّق بخشيده است . ما نخستين روزى كه به نوشتن تاريخ زادگاه خود آغاز كرديم باور نداشتيم كه بتوانيم رويدادهاى اين خطّهء تاريخى را در حدّ يك كتاب گرد آوريم ، يا تنها يك رشته از سرگذشت پيشينيان خود را برشتهء نگارش درآوريم . امروز كه به يارى خدا بچاپ سومين جلد آن دست يافته‌ايم ، بدرگاه او سپاس مىگزاريم و از اين حيث كه توانسته‌ايم تاريخچه‌اى از چگونگى رشته‌هاى گوناگون زندگى مردم اين سامان در حدود مقدورات فراهم آوريم خود را كامياب مىدانيم . جمع‌آورى مطالب اين جلد از كتاب وقت بيشترى از ما گرفت و بيش از دو جلد گذشته ما را بدقّت و كوشش واداشت . دقّت از جهت حفظ امانت تاريخ و كوشش از لحاظ جمع‌آورى بيشترين مطالب ممكن . و درهرحال با وجود مشكلات زياد خوشوقتيم كه تا آنجا كه توانستيم هردو منظور را بجاى آورديم و سختىها را تحمّل كرديم . قسمت اعظم سختىها را معاصر بودن خود ما با بخش بالنسبه زيادى از وقايع بوجود مىآورد . زيرا در دو مجلّد پيشين كار عمدهء ما نقد و بررسى اسناد باقى مانده از ديگران و تنظيم مطالب بر مبناى آنها بود . ولى بيشترين آنچه كه در اين كتاب آمده وقايعى است كه در زمان حيات خود ما رخ داده و اينك مائيم كه بعنوان دست اول آنها را مىنويسيم و به صورت سندى براى ديگران مىگذاريم و جاى دريغ و افسوس خواهد بود اگر در آنها از جهت واقعيت‌ها كم و زيادى رخ دهد يا خداى ناكرده خواست و تمايلات ما دگرگونيهائى در نقل و بيان آنها بوجود آورد . ما در مجلّدات پيشين گفته‌ايم كه تاريخ را تنها سرگذشت شاهان و جهانگشايان ، جنگها و صلحها ، شكستها و پيروزيها . . . نمىدانيم و