بابا صفرى

80

اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )

غير شيعيان نيز با توجه بدرجهء تعصبات مذهبى در حفظ حرمت مقدسات دينى مردم مراقبت تام داشتند و حتى مسيحيان از تهيه و صرف علنى مشروبات الكلى خوددارى مينمودند . از پيروان مذاهب ديگر بيش از همه ارمنىها در اين شهر زندگى ميكردند و محلهء مخصوصى داشتند كه بنام آنها ارمنستان خوانده ميشد و اين محله ، كه كليساى كهنه و متروك ارمنيها در آن واقع است ، امروز نيز به همان نام معروف است . ارمنىهاى اردبيل رويهم رفته مردم نيك فطرتى بودند و با ديگران با مهربانى و احترام زندگى ميكردند . شغل بيشتر آنها تجارت و صنعتگرى و طبابت بود . در اواخر حكومت قاجار و با از بين رفتن موقعيت خاص تجارتى اردبيل ، آنها نيز از اين شهر مهاجرت كردند و امروزه هيچ ارمنى در اردبيل زندگى نميكند و بندرت فرزندان بعضى از آنهائيكه در كليساى اردبيل مدفونند براى زيارت قبر پدران خود بدين شهر مسافرت مينمايند . ليكن در فصل تابستان بويژه در شهريورماه جمع زيادى از ارمنى هاى آذربايجان و نقاط ديگر براى استفاده از آبهاى گرم اردبيل چند روزى به « سرعين » ميروند . كليميان هم در اردبيل بيشتر بودند و بشغل تجارت اشتغال داشتند . در بازار سراى بزرگى بود كه به « كاروانسراى جهودها » شهرت داشت و تمام حجرات طبقات بالا و زيرين آن براى تجارت در دست اينان بود . كسان ديگرى از آنان نيز طبابت ميكردند و امروز سالخوردگان اردبيل از خدمات پزشكى « جهود آقا جان » و ديگران ياد ميكنند . غير از مسيحى و كليمى ، گرجى و هندى و حتى چينى نيز در اين شهر زندگى و تجارت ميكردند و همه در اجراى وظايف مذهبى خود آزادى كامل داشتند . امروزه از هيچيك از اين طبقات در اين سامان خبرى نيست و فقط ساكنان پنج قريه از محال ويلكيج بمركزيت « عنبران » مذهب شافعى دارند و از احترام ديگر مسلمانان شيعى مذهب اينحدود برخوردارند . در تاريخ اردبيل ، بويژه در چند قرن اخير ، جنگ و كشتارى بنام اختلاف