ديانت جديد آشنائى يافتند و اهل عطا ، كه وعاظ و مبلغين موظف اسلامى بودند ، آنان را بوظايف و تكاليف شرعى آگاه ساختند . بديهى است كه در به دو ظهور اسلام و حتى در عهد خلفاى راشدين ، هيچيك از مذاهب مختلفهء تسنن و تشيع بمفهوم امروزى وجود نداشت و همهء مبلغين سه اصل اساسى اسلام يعنى وحدت خداى بزرگ ، نبوت انبياء بخاتميت حضرت محمد ( ص ) و واقعيت روز بازپسين را بيان ميداشتند ولى بعدها كه انشعاباتى از حيث فروع پديدار گشت و مذاهب اربعهء تسنن يكى بعد از ديگرى پيدا شد بعقيدهء مؤلف رياض السياحه « 1 » « سكنهء خراسان و آذربايجان بطريقهء ابو حنيفه سلوك ميفرمودند مگر مدينهء چند » . مردم اردبيل ، بطوريكه مورخان ديگر نوشته‌اند ، در آئين شافعى وظايف دينى را به عمل ميآوردند و تا زمان شيخ صفى ، و حتى مدتى بعد از وى نيز ، اكثرا بدين مذهب بودند تا جائى كه در نوشته‌هاى بعضى از مورخين اشاراتى ديده مىشود كه هرآينه خود شيخ را هم در آن مذهب پنداشته‌اند . پيشواى مذهب شافعى « محمد بن ارديس » است كه در سال يكصد و پنجاه هجرى در شهر « غزه » متولد گشته است . بعضى از مورخان نوشته‌اند كه او از ارادتمندان صميمى حضرت على بن ابيطالب ( ع ) و فرزندانش بود و كسانى را كه نسبت به آنان حرمت نگه نميداشتند لعن و نفرين مينمود . او شعرى هم در اين باره سروده است كه آغاز آن چنين است : اذا فى مجلس ذكر و اعليا * و شبليه و فاطمة الزكيه يقال تجاوز ايا قوم عنه * فهذا من حديث الرافضيه برئت الى المهيمن من اناس * يرون الرفض حب الفاطميه « 2 »

--> ( 1 ) - رياض السياحه . تأليف حاج زين العابدين شيروانى . چاپ سنگى گلبهار اصفهانى . 1338 . ص 15 . ( 2 ) - مناسك حج در مذاهب پنجگانهء اسلام . صدر الدين محلاتى شيرازى . تهران . 1351 . چاپ 25 شهريور . ترجمهء آن چنين است : هنگاميكه در مجلسى از على « ع » و دو شير بچهء او و فاطمهء پاك و نيكوكردار ياد مىشود مردم ميگويند از اين بيان صرفنظر كنيد زيرا اينها از گفته‌هاى رافضى است . من از مردمى كه رفض را در دوستى فاطمه ميدانند بخداى بزرگ و مهيمن پناه ميبرم .