ميشمردند و فروزندگان آن را آذربان ميگفتند . آئين آنها مزدائى و خداى بزرگ در دين آنها اهورامزدا بود . بعد از آهورامزدا « ميترا » الههء نور « و آناهيتا » ربة النوع آب و گياه را بزرگ ميداشتند . پرستش آتش و تجليل از آن ، از عهد زردشت ببعد اهميت زيادى پيدا كرد . « 1 » همين آرياها بودند كه كم‌كم بفلات ايران سرازير گشتند و در اين فلات منجمله در اردبيل و آذربايجان جاى بوميان را گرفتند . بعضى از مورخان اسلامى ايران چنين پنداشته‌اند كه زردشت از شريعت ابراهيم ( ع ) استفاده كرده و حتى كتاب او نيز بخشى از صحف ابراهيم مىباشد . اين دسته نوشته‌اند كه قبل از زردشت ايرانيان بت‌پرست بودند . بعد از زردشت آتش‌پرست شدند . عبدى بيگ در تكملة الاخبار « 2 » اين مطلب را چنين آورده است كه « چون سى سال از سلطنت گشتاسب گذشت از دهشت كه بزردشت مشهور است دين گبرى عيان كرده دعوى پيغمبرى كرد و كتاب زند ظاهر ساخت كه از آسمان آمده ، حال آنكه در كتاب لغات فرس زند را نوشته‌اند كه كتاب گبران و استاواستا را كه هردو تعبيهء زند است . و نوشته‌اند كه زند و پازند دو كتاب است از صحف ابراهيم . پس آنچه از آسمان آمده صحف ابراهيم باشد نه زند . غايتش بعضى احكام زردشت از روى صحف ابراهيم عليه السلام جمع كرده زند نام نهاده باشد . در تاريخ جلالى نوشته است كه زردشت از دهى بود كه در اوغان آذربايجان واقع است . شرف ملازمت اليسع نبى دريافت . پيش از آن دين فرس دين ضالى و بت

--> ( 1 ) - تاريخ اديان . دكتر على اكبر ترابى . تهران . چاپ تابش . 1341 . ص 118 . ( 2 ) - خواجه عبدى بيگ نويدى زين العابدين على بن عبد المؤمن بن صدر الدين شيرازى معروف بعبدى بيگ از درباريان عهد شاه طهماسب بوده است . در اواخر عمر در اردبيل سكونت كرده با استفاده از كتابخانهء شيخ صفى كتابهائى تدوين نموده است كه از جملهء آنها تكملة - الاخبار مىباشد . اين كتاب در 967 هجرى بنام شاه طهماسب نوشته شده است و يك مقدمه و چهار باب و يك خاتمه دارد . تكملة الاخبار بچاپ نرسيده ولى از نسخهء خطى آن چند نسخه عكسبردارى شده است كه يك نسخهء آن نيز در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران مىباشد . عبدى بيگ مجموعهء ديگرى بنام صريح الملك دارد كه نسخهء خطى آن متعلق بكتابخانهء ملى ايران است .