بابا صفرى
41
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )
راه وطن در پيش گرفتند و از مرزهاى مختلف منجمله آستارا وارد ايران شدند و بسوى شهر و ديارى كه از آن بودند روانه گرديدند و تعداد زيادى هم به اردبيل آمدند . اين عده را در آن تاريخ بنام مهاجر ميخواندند ولى چون آنها با خود اسكناسهاى روسى آورده بودند و آن اسكناسها « چروون » خوانده ميشد ازاينرو خود اين جماعت را نيز در اردبيل چروون مىگفتند . براستى هم وضع آنها با شكل آن سه مرغ انطباق داشت و آنهائى كه اوايل امر آمدند اثاثيه و دارائى زيادى آوردند و كسانى كه ديرتر از همه رسيدند امكان مالى نامطلوبى داشتند . دولت ايران وضع آنها را از لحاظ سياسى و امنيت بدقت تحت نظر داشت تا آنجا كه اين قبيل وارسىها براى اكثر آنان توليد زحمت و تكدر خاطر مىنمود با اين حال باز كسانى در بين آنها پيدا شدند كه به شكل ستون پنجم درآمدند و در موقع حملهء روسها بايران با ارتش سرخ همكاريهائى كردند . اردبيل و سوم شهريور 1320 : كسانى كه با تاريخ عمومى آشنائى دارند سوم شهريور 1320 خورشيدى را در سرنوشت كشور كهنسال ايران و حتى در تاريخ جهان نقطهء عطفى ميدانند و دربارهء آن سخنان زيادى در كتابها و مقالات خواندهاند . در آن روز كشور ايران ، در عين بىطرفى ، مورد تهاجم دو همسايهء قوى خود از شمال و جنوب قرار گرفت و قسمتى از مملكت به زير اشغال نيروهاى مسلح روس و انگليس درآمد . خلاصهء مطلب از اين قرار است كه بعد از جنگ جهانى اول ، كه در آن آلمان شكست خورده بود ، متعصبين نژاد ژرمن ، بويژه در خود آلمان بفكر تلافى و انتقام افتادند و حزب تندروئى بنام « نازى » بوجود آوردند . اين حزب در اندك مدتى با تهييج احساسات ملى قدرت و وسعت زيادى يافت و سرانجام حكومت آن كشور را در دست گرفت و با رهبرى شخصى بنام « آدولف هيتلر » ، كه دشمنانش او را ديوانه دانستهاند ، نيروى مسلح بزرگى براى آلمان ترتيب داد و با كمك آن بر كشورهاى اطريش و چكوسلواكى تجاوز كرد . پيشرفت روز افزون نظامى آلمان دولتهاى اروپا و منجمله انگليس و فرانسه را