بآزاديخواهان به اردبيل آمده بر ميآيند و چندين مرتبه شهر اردبيل را مورد حمله قرار قرار داده و غارت ميكنند . از وقايع مهم ديگر اين زمان آمدن سپاهيان روس و عثمانى به شهر اردبيل و جنگ بين الملل اول و انقلاب روسيه است . در اين دوره ميرزا على اكبر علاوه بر حكومت شرعى عملا حكومت دولتى را نيز در دست دارد . بر عليه بالشويكها در اردبيل اعلام جهاد مىكند . حكم بقتل امين العلماء ميدهد و از باز شدن مدارس جلوگيرى مينمايد . در اين زمان مردم آستارا بجاى حاكم اردبيل بميرزا على اكبر نامه نوشته و از او براى مقابله با حملهء احتمالى بالشويكها اسلحه ميخواهند و تقاضا ميكنند كه ميرزا على اكبر نسبت به پرداخت حقوق عقب افتاده ادارهء امنيه و نظميهء آستارا اقدام نمايد . مطالب بالا ماحصل فصل پنجم كتاب « اردبيل در گذرگاه تاريخ » كه در تيرماه ماه سال گذشته منتشر شده مىباشد . اين كتاب در پنج فصل دربارهء اردبيل از زمان قديم تا دوران مشروطيت بحث مىكند . فصل پنجم كتاب ( اردبيل در دوران مشروطيت ) و قسمتى از فصل چهارم ( نوشتهء آدام اولياريوس ) از مطالب خوب كتاب است . مؤلف در نوشتن فصل مربوط باردبيل در دوران مشروطيت از كتاب چاپ نشدهء مرحوم عباس محسنى ( معروف به شالمان اوف ) استفادهء سرشارى كرده و ترتيب تاريخى و تنظيم آن را از كتاب مشروطيت كسروى اقتباس نموده است « 1 » . قسمت مربوط بنوشتهء آدام اولياريوس را آقاى دكتر حسن واهب‌زاده از نسخهء مجارى سفرنامهء جهانگرد مزبور كه در سال 1635 ميلادى ( در زمان صفويه ) بايران آمده و حدود دو ماه در اردبيل بسر برده ترجمه كرده است . فصول كتاب برحسب سلسله‌هائى كه در ايران بحكومت رسيده‌اند تنظيم نشده بلكه مؤلف مطالب جمع‌آورى شده را بسليقهء شخصى خود در 5 فصل تدوين نموده

--> ( 1 ) - توضيحى از طرف مؤلف : شادروان كسروى در تاريخ مشروطيت خود راجع بوقايع مشروطيت در اردبيل چنان مطالب وسيعى ندارد تا براى ترتيب تاريخى مطالب قابل استفاده باشد .