مورد علاقه بوده است كه بيشتر مستغلات و قراء اردبيل به صورت موقوفه درآمده يا در اصفهان ديهى كه موقوفه نباشد پيدا نشده است . روزگارى نيز پيش آمده است كه از آنهمه موقوفات اردبيل نشانى باقى نمانده و در اصفهان نيز مزرعه‌اى كه موقوفه باشد ناپيدا شده است . موقوفه‌سازى و موقوفه‌خوارى اگر براى خود تاريخ مستقل و تحقيق شده‌اى پيدا كند به خوبى نشان خواهد داد كه از به دو پيدايش موقوفه اين كار چندين بار تكرار شده و اختصاص و انحصار باردبيل و اصفهان ، كه بعنوان مثال از آنها نام برديم ، نداشته است . شركت در اينقبيل امور خير ، از تهيهء فرش مساجد تا خريدن يك چراغ و آبخورى بيك سقاخانه و يا مزار متبركه ، در يك دوره بهترين كار و برجسته‌ترين آرزوى هر فردى را تشكيل ميداد و امروزه دزديدن چراغ و فرش ، كندن درهاى قديمى بقاع متبركه ، سرقت اموال مزارات مقدسه و حتى قرآنهاى گرانبهاى آستانقدس رضوى « 1 » هم ، نوعى آرزو و علاقهء افرادى ميگردد . و عجب آنكه ايجادكنندگان اين علائق و آرزوها نيز غالبا پيروان حضرت موسى ( ع ) اند كه ، براى دست يافتن ببهاى زيادى كه اين اشياء قديمى پيدا كرده‌اند ، افراد نابخردى را تطميع و بدينكارها وادار مينمايند . درست معلوم نيست كه تجاوز بموقوفات وسيع ايران در عهد چه كسانى صورت گرفته ، و يا ما بر آنها آگاهى نداريم . فقط از متأخران نام نادر را بسيار شنيده‌ايم كه در صدد انقراض اين منابع خير برآمد ولى براى اجراى آن منظور عمرى نيافت . هرچه هست اينست كه آنهمه رقبات و املاك بتدريج بملكيت اشخاص درآمده و امروزه آثار ناچيزى از آنها به چشم مىخورد . بارى بموجب آمارى كه عبدى بيگ در 391 صفحه صريح الملك داده است موقوفات شيخ صفى الدين و املاك خانوادهء وى در تاريخ تنظيم آن كتاب بالغ بر صدها دكان ، خانه ، كاروانسرا ، حمام و قريه ، اعم از ششدانگ يا كمتر از آن ، در تبريز و اردبيل و جاهاى ديگر بوده است و از شناخته‌ترين آنها در اردبيل قراء « گوراديل » « آلغر » ، « نوه‌ديه » ، « كلخوران شيخ » ، « كلخوران ويند » ، « كناس » ، « ميرنى » و

--> ( 1 ) - طبق نوشتهء جرايد تهران تعدادى از اين قرآنها از ايران خارج و در آمريكا فروخته ميشد كه موضوع كشف گرديد .