روضه‌خوانهائى در اين شهر بودند كه داستان كربلا را از ديدگاه شجاعت امام و ياران او بيان ميكردند و مقام و شخصيت شهدا را بالاتر از آن ميدانستند كه بعضى از نويسندگان و گويندگان براى متأثر ساختن مردم بر زبان ميآورند . نگارنده شخصا در مورد واقعهء كربلا تحقيقاتى ندارم ولى نوشته‌هاى « كرت فريشلر » آلمانى را بنام « امام حسين و ايران » خوانده‌ام « 1 » . اين كتاب كه مبتنى بر مآخذى از آثار مسلمين است و بررسىهاى محققانه‌اى در آن به نظر ميرسد نهضت حسينى را مظهر بزرگترين فداكاريهاى بشرى در راه حق و حقيقت ميداند و مقام اين شخصيت بزرگ و يارانش را چنان توصيف مينمايد كه خواننده هرگز نميتواند امام حسين ( ع ) را اسير چنان مصيبتى بداند كه از زبان بعضى نوحه‌سرايان و روضه‌خوانان مىشنود . طريق ديگر عزادارى سينه‌زنى و زنجيرزنى است كه خاص ده روزهء اول ماه محرم مىباشد . هر دسته از آنها مركزى بنام حسينيه دارند كه شبهاى جمعهء ايام سال در آنجا جمع شده تمرين مىنمايند ولى پس از حلول محرم عزادارى به مساجد كشيده مىشود و هردسته يكروز معين نيز در بازار عزادارى مىكند . سابقا كه اختلافات حيدرى و نعمتى رواج داشته بين دسته‌هاى دو طرف در بازار تصادمات و برخوردهائى مىشده است ولى بعدها براى آنكه اختلافى پيش نيايد در جهت حركت دسته‌هاى محلات ترتيبى گذاشتند و چنين مقرر داشتند كه هريك از محلات با شعبات خود يك روز معين در بازار حركت كنند و چون شهر شش محله دارد از اينرو روز اول و نهم و يك روز جمعه را ، كه در ده روز اول پيش مىآيد ، تعطيل مىنمايند و در شش روز باقى به ترتيب ارشديت محلات هرروز يكى از آنها به بازار در مىآيند . روزيكه نوبت عزادارى محله‌اى در بازار مىرسد جوانان و مردان ، در حالى كه پيراهن سياه بلندى پوشيده و سر خود را نيز با دستمال سياهى بسته‌اند ، از ظهر در حسينيه يا مسجد خود جمع مىشوند و پس از آنكه ترتيبات لازم از طرف رئيس و ريش سفيد محله داده شد حركت مىنمايند .

--> ( 1 ) - امام حسين و ايران . نويسنده كورت فريشلر آلمانى . تهران 1350 .