خلاصه ، از « دريست » گذشته ، آمدم تا به جلگهء شاپور . در آن جلگه ، دهات بسيار است و رودخانه‌اى از ميان آن جلگه مىگذرد كه ذكر آن خواهد آمد . در سه سمت جلگهء مذكور ، تمام ، كوه است و سمت ديگر كه جنوب شرقى باشد ، صحراى گشاده . [ عجيبة ] در تمام صحراى شاپور تا برسد به كازرون و از آن طرف بالاتر از شاپور تا چند فرسخ [ 283 f ] ، همه آثار عمارات و ابنيه و آتشكده و غير ذلك است ( 43 ) ؛ معلوم است كه شهرى بغايت عظيم و مدينه‌اى به نهايت معظّم بوده . بالجمله ، بعض از دهات صحراى شاپور ، در يك طرف رودخانه واقع است و برخى ، در طرف ديگر ، در جانب شمال شرقى آن ، جلگهء تنگى است كه شعبه‌اى از رودخانهء مذكور ، از آن تنگ مىآيد و در آن تنگ ، صورتهاست كه بر احجار نقش نموده‌اند و در آنجا نيز شكفتى و دخمه‌اى است و آثار ديگر نيز هست كه شرح آنها مرقوم شد : تفصيل رودخانهء شاپور ( 44 ) و بيان سرچشمه‌هاى آن : دو رودخانه در آن جلگه جارى است : يكى از تنگ مذكور است كه گفتيم در آن صورتهاست و آن را تنگ چوگان مىگويند و سرچشمهء اين رود ، دو جاست : يك جا در رنجان « 1 » است و رنجان ، اسم مكانى است در كوه مرّه [ اين كوه مره ، غير از كوه مرّه‌اى است كه قريب به شيراز است . كوه مرّه شيراز را كوه مرّهء شكفت « 2 » نامند و اين را كوه مرّهء فشقوه گويند . ] . رنجان مذكور ، كه سرچشمهء رود مزبور است ، در كوه مرّهء فشقوه « 3 » است و اين سرچشمه تا شاپور ، دو فرسنگ و نيم است . سرچشمهء ديگر آن رود ، جايى است موسوم به چشمهء ساسان و آن قريب به نقش شاپور است [ در همان تنگ چوگان ] . دو چشمه مذكور يكى شده ، رودى مىگردد و از تنگ مذكور ، داخل جلگهء شاپور مىشود . امّا رودخانهء ديگر ؛ منبع آن نيز در دو موضع است : يكى چشمه‌اى است مسمّى به چشمهء سراشيب ( 46 ) كه آن در خود جلگه مىباشد ؛ در دامن كوهى كه در شمال شرقى جلگه است ؛ يكى ديگر در جايى است كه آنجا را چنار شايجان « 4 » مىخوانند ؛ در سمت شمال جلگه است ، به مسافت يك فرسخ و اين دو چشمه نيز يكى گشته ، رودى

--> ( 1 ) . رنجان به كسر راء مهمله و سكون نون و جيم و الف و نون در آخر . ( 2 ) . شكفت به كسر شين و فتح كاف تازى . ( 3 ) . فشقوه : به ضمّ فاء و قاف - هر دو - كه ميان آنها ، شين معجمه ساكن است . ( 4 ) . چنار شايجان : حرف چهارم ، راء مهمله ساكنه است .