ساخته‌اند » و فقير هم كه آن بناها را ديدم ، يقين در اين مطلب نمودم كه سلاطين متعدّده ، آن سراها را ساخته‌اند . از وضع لباس صورتهايى كه منقوش بر احجار است ، اين مطلب بر اهل خبرت منكشف و مبرهن است ؛ بالجمله بر روى آن عرصه ، نزديك به پلّه‌هاى طرف دست چپ ، يك عمارت است كه آن دروازه و دالان بوده [ است ] . [ دروازهء تخت جمشيد ] : تفصيلش اين است : چهار پايهء عظيم از سنگ در 4 موضع گذارده‌اند و چهار مجسّمهء حيوان عظيم الجثّه و عجيب الشّكل بر آن 4 پايه نصب كرده‌اند و بر پشت آن حيوانها نيز سنگها نهاده‌اند به ارتفاع 9 ذرع ؛ و طول هر پايه كه آن حيوانات بر آنها نصب است ، 6 ذرع و 2 گره است و عرض هر كدام ، يك ذرع و نيم ، تمام از سنگ سياه ؛ و چنان سنگها بر روى يكديگر نصب است كه با دقت نظر ، درز آنها را مىتوان يافت و در ميان سنگها ، به جاى ملاط « 1 » ، سرب كار كرده‌اند . امّا فاصلهء چهار مجسّمه از يكديگر : چون آن چهار مجسّمهء مذكوره ، چهار پايهء دالان بوده و شكل دالان ، مربّع مستطيل است ، فاصلهء ميان هر دو پايه كه در عرض آن بنيان واقع شده ، 4 ذرع است و فاصلهء ميان هر 2 پايه كه در طول واقع است ، 23 ذرع ؛ و به مقدار 7 ذرع دور تر از هر يك از آن 4 مجسمه ، 4 ستون بوده كه اكنون 2 ستون از آنها بر پاست و 2 ستون ديگر بر زمين افتاده و ارتفاع آن ستونها 13 ذرع است كه خود مساحت نمودم و قطر هر يك 4 ذرع است ؛ از سنگ سفيد تراشيده‌اند و بر بالاى ستونها [ 160 f ] ، به شكل گل و برگ و بطور اسليمى « 2 » حجارى نموده‌اند ، بسيار خوب و ممتاز ؛ و بدنهء ستونها از پائين تا بالا ، ترك ترك است . ( 19 ) [ تفصيل مجسّمه‌ها ] : امّا تفصيل آن حيوانات مجسّمه : دو حيوان از آن چهار مجسّمه ، عقب آنها به سمت دالان است و سر آنها رو به طرف بيرون دروازه و 2 حيوان ديگر نيز به همچنين ؛ امّا آن 2 حيوان كه قريب به پلّهء تخت هستند ، هر يك بر روى 2 دست بسيار ستبر قائمند و تنهء آنها مانند گاو نر است و دمى از عقب دارند ؛ و سر آنها را تا به گردن شكسته‌اند ولى يال در پشت گردن آنها باقى است ؛ امّا آن دو حيوان ديگر كه

--> ( 1 ) . بر وزن كتاب ؛ پيش از اين مرقوم شد . گلى است كه به آن ، آجر يا خشت يا سنگ را وصل كنند و بر هم نهند . ( 2 ) . به كسر الف و سكون سين مهمله و لام مكسوره به ياء حطّى زده و ميم مكسوره و ياء ايضا در آخر ؛