[ منار فيروزآباد ] : ( ستون ايران ) از جمله آثار غريبهء فيروزآباد ، منار مذكور است كه در شهر قديم بوده . در سمت شمال غربى قصبهء حاليه واقع است و آن تمام منهدم و مخروبه است . دور تا به دور آن شهر ، يك فرسنگ بوده ؛ اكنون علامت حصار و خندق ، دور آن شهر معلوم است . در وسط شهر ، منارى بوده كه الحال بر پاست ؛ آن منار ، مربّع است ، تمام از گچ و سنگ . بعض از اطراف آن ، درست و بعض آن ريخته و قطر پائين منار ، بيشتر از بالاى آن است ؛ يعنى عرض پائين آن كه نزديك به مسقط الحجر است ، هر ضلعى 11 ذرع است - از آنجا كه در نقشه ، علامت « ض » است تا « ض » ديگر - و آن اضلاع ، كم كم كه رو به بالا مىرود ؛ باريك مىشود . امّا ارتفاع منار [ را ] به آلت هندسه معلوم ساختم ؛ 32 ذرع فى الجمله بيشتر است و در دو طرف منار - يعنى سمت شرقى و غربى آن - آثار طاق و رواق است كه ملصق « 1 » به منار است و معلوم است كه از پشت بام آنها ، بر بالاى منار مىرفته‌اند - يعنى به طور مارپيچ - پله‌ها بر اطراف منار ساخته بوده‌اند ، از جهت بالا رفتن ؛ و هنوز آثار آن پلّهء مارپيچ باقى است . جناب حاجى ملّا محمّد - معروف به حاجى آخوند - كه در فيروزآباد ، شيخ الاسلام و به قضاوت مشغول است ، مذكور داشت كه چند سال قبل ، شخصى را به مشقّت بسيار ، بالاى منار نموديم . بر سر [ 114 f ] آن ، سوراخى ديده بود ؛ ريسمانى را كه آلت ثقيلى بر آن بسته بود ، در آن سوراخ فرو برده ، چند ذرعى ريسمان پائين مىرود ؛ معلوم مىگردد كه ميان منار ، تهى است . بعضى مسطور داشته‌اند كه در آن بلندى ، عمارتى بوده و حوضى داشته ؛ آبى از يك فرسنگى بدان بالا آورده‌اند كه منبع آب در كوه بوده و ممّر آن را يافته‌اند . بالجمله ، تقريبا 100 قدم دور تر از منارهء مذكور ، عمارتى عالى بوده است : [ تربال فيروزآباد ] : بنايش از سنگهاى تراشيده و شالودهء آن ، هنوز باقى است و آن سنگها همه بر زمين ريخته ؛ بعضى مكعّب « 2 » فقط ، برخى فى الجمله مستطيل « 3 » ؛ بر حسب طول و عرض و قطر ، مختلفند ؛ بعضى 1 ذرع طول ، بعضى 2 ذرع ، بعضى كمتر ، بعضى بيشتر ؛ عرض آنها نيز چنين است .

--> ( 1 ) . به صيغهء مفعول ، به معنى چسبيده شده است . ( 2 ) . معنى آنها سابقا گذشت . ( 3 ) . معنى آنها سابقا گذشت .