ابو نصر فارابى « 1 » ( 12 ) اسمش محمّد ، پسر طرخان « 2 » ، پسر اوزلغ « 3 » . فارابى تركّى حكيم و معلّم ثانى ؛ تولدش در بلد تركى « 4 » شده . اكبر و اكمل فلاسفهء مسلمين بوده ، شيخ الرّئيس از تصانيف وى انتفاع برده . گويند از وطن خود بيرون آمده ، مدتها به شهرها و ديارها گرديده ؛ در زمان [ 46 f ] المقتدر باللّه « 5 » به بغداد رسيده ، لسان عربى را آنجا آموخته و در نزد شيخ كبير ابو بشر متّى يونس ، محصّل بوده ؛ پس ، از آنجا به مدينهء حرّان « 6 » رفته ، نزد يوحنّا نامى - حكيم نصرانى - اخذ علم منطق نموده ، باز به بغداد مراجعت كرده ، به علوم حكمت اشتغال فرموده ؛ اكثر كتب ارسطو را در حفظ داشته ؛ وقتى از او پرسيدند : در حكمت تو داناترى يا ارسطو ؟ فرمود : اگر من درك خدمت او را كرده بودم ، از اكبر تلامذهء او بودم . مخلص : از بغداد به دمشق رفته . در محضر پادشاه ، با فضلا تكلم نموده ، از هر علمى كه با وى گفتگو مىكردند ، بر همه فائق آمده ؛ كه همه را متحيّر ساخت . شرح نواختن قانون « 7 » را در آن مجلس پادشاه ، اهل تاريخ نوشته‌اند كه مشهور است . حاجت به بيان نيست . و اكثر مصنّفاتش را در پاره كاغذها ديده‌اند غير مدوّن ؛ و گويند از هد مردم بوده در دنيا ؛ و به لباس اتراك مىگشته ؛ و در سنهء 344 هجرى در اثناى سفر حج ، قطّاع الطّريق او را شهيد كردند در حالتى كه از عمرش 80 سال گذشته بود و بعضى ، مضجعش را دمشق « 8 » نوشته‌اند . از كلمات آن جناب است كه : اموات ، اولاد امراض مىباشند و امراض ، اولاد اخلاط و اخلاط ، اولاد اغذيه و اغذيه ، اولاد نبات و نبات ، اولاد زمين ؛ پس هر چيز از زمين برمىآيد ، به زمين مىرود . و فرمود : هر كس در حكمت شروع كند ، بايد بنيان او صحيح المزاج باشد و متأدّب به

--> ( 1 ) . شهرى است در تركستان ؛ كه مذكور شد . ( 2 ) . به فتح اول و سكون ثانى مستعمل است . ( 3 ) . به فتح همزه و سكون واو و فتح زاء معجمه و لام در آخر غين معجمه ، از اسماى تركى است . ( 4 ) . جايى است قريب به فاراب . ( 5 ) . پسر معتضد است ؛ هيجدهمين ، از خلفاى بنى عباس است ؛ 25 سال خلافت نمود و در سنهء 320 او را كشتند ؛ و منصور حلّاج در زمان او كشته شد . ( 6 ) . بر وزن شدّاد ، نام شهرى است به شام . ( 7 ) . نام سازى است معروف . ( 8 ) . به كسر اول و ثانى يا به كسر اول و فتح ثانى ، شهرى است معروف ؛ پايتخت ملك شام است .